Σχέσεις: Σε βλέπει φιλικά ή ερωτικά;

4 Μαΐου 2015

Ας φανταστούμε την ακόλουθη σκηνή: Μία γυναίκα και ένας άνδρας συζητάνε. Εκείνη ενδιαφέρεται για τη συζήτησή τους και είναι χαμογελαστή, ομιλητική και ζεστή. Εκείνος θεωρεί ότι ενδιαφέρεται και ερωτικά για εκείνον. 
Ή, από την αντίθετη πλευρά, ένας άνδρας ενδιαφέρεται ερωτικά για μία γυναίκα και το δείχνει με διάφορους τρόπους, εκείνη ερμηνεύει τη συμπεριφορά του και το ενδιαφέρον του ως φιλικό. Αν αυτές οι σκηνές σας λένε κάτι, δεν είστε οι μόνοι. Σε μία πρόσφατη μελέτη του Τμήματος Ψυχολογίας του Νορβηγικού Πανεπιστημίου Επιστήμης και Τεχνολογίας γυναίκες ανέφεραν ότι συχνά οι άνδρες παρερμήνευαν το φιλικό τους ενδιαφέρον ως ερωτικό. Αντίθετα οι άνδρες ανέφεραν ότι οι γυναίκες παρερμήνευαν τη σεξουαλική έλξη που ένοιωθαν για εκείνες και τα σημάδια που τους έδειχναν ως ενδείξεις φιλικής διάθεσης.

«Τα αποτελέσματα της έρευνας δεν μας προκαλούν έκπληξη αν τα δούμε από εξελικτική σκοπιά», εξηγεί ο ερευνητής Mons Bendixen και συμπληρώνει ότι το εντυπωσιακό είναι ότι είναι αντίστοιχα με εκείνα έρευνας στις ΗΠΑ αν και η Νορβηγία είναι από τις πιο σεξουαλικά απελευθερωμένες χώρες στον κόσμο και μία χώρα όπου τα δύο φύλλα βιώνουν ουσιαστική και τυπική ισότητα.

Στους περισσότερους τομείς της ψυχολογίας, νοητικές ικανότητες, διανοητικές επιτυχίες, γευστικές επιλογές, τα δύο φύλλα είναι παρόμοια, αλλά όταν πρόκειται για την αναπαραγωγή και την επιλογή συντρόφου ξαφνικά υπάρχουν διαφορές. Ορίστε η εξήγηση της εξελικτικής ψυχολογίας: Η ικανότητα ενός άνδρα να αναπαραχθεί έχει απλώς να κάνει με το να αδράξει κάθε σχετική ευκαιρία. Χρειάζεται πιθανώς να επενδύσει χρήματα και χρόνο στο φλερτ αλλά είναι χειρότερο να μην το κάνει γιατί τότε θα χάσει κάθε ευκαιρία για σεξ και για αναπαραγωγή φυσικά. Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι και για τις γυναίκες. Το κόστος για μία γυναίκα – αν θεωρήσει ότι ένας άνδρας ενδιαφέρεται για εκείνη περισσότερο από όσο ισχύει στην πραγματικότητα – είναι μεγάλο. Ρισκάρει να μείνει έγκυος, να γεννήσει, θηλάσει και μεγαλώσει ένα παιδί. Μετά από πολλές γενιές εξέλιξης οι γυναίκες έχουν εκπαιδευτεί ώστε να βάζουν ψηλά τον πήχη, πράγμα που σημαίνει ότι χρειάζονται πολύ περισσότερα σημάδια από ότι ένας άνδρας πριν σκεφτούν το σεξ. Συχνά βέβαια δεν πρόκειται για συνειδητές διεργασίες.

Η πρόσφατη Νορβηγική έρευνα συμπεριέλαβε 308 ετεροφυλόφιλους ανθρώπους ανάμεσα στα 18 και τα 30. 59% από αυτούς ήταν γυναίκες. Οι μισές γυναίκες και το 40% των ανδρών ήταν σε σχέση. Οι ερωτήσεις ήταν ανάλογες με μία Αμερικανική έρευνα του 2003. Ορίστε μερικά παραδείγματα: Ήσασταν ποτέ φιλικοί με κάποιον του αντίθετου φύλλου και το ενδιαφέρον σας να παρερμηνεύτηκε ως ερωτικό; Αν ναι πόσες φορές σας συνέβη; Ενδιαφερόσασταν ποτέ για κάποιον και εκείνος να παρερμήνευσε το ενδιαφέρον σας ως πρόθεση να γίνετε φίλοι; Αν ναι πόσες φορές σας συνέβη;

Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες έχουν δει τα σημάδια που έδειχναν στο άλλο φύλλο να παρερμηνεύονται. Οι γυναίκες έχουν φερθεί με φιλικό ενδιαφέρον που έχει θεωρηθεί σεξουαλικό, τουλάχιστον 3,5 φορές τον τελευταίο χρόνο, και οι άνδρες το ακριβώς αντίστροφο αλλά λιγότερο συχνά. Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι οι άνδρες σπάνια δεν το αντιλαμβάνονται όταν οι γυναίκες τους δείχνουν ερωτικό ενδιαφέρον, ακόμα κι όταν εκείνοι βρίσκονται σε σχέση.

Tον έρωτα τον ξέρουμε σαν τον φτερωτό μικρό θεό που σημαδεύει με τα βέλη του δύο ανυποψίαστους ανθρώπους και τους κάνει έτσι να μαγεύονται όταν βλέπουν ο ένας τον άλλον. Tον δεχόμαστε και σαν κάτι πιο διστακτικό, που αρχίζει σαν παιχνίδι, σαν αναγνωριστικά βήματα χορού αλλά με σαφή πάντα στόχο: την κατάκτηση, το ζευγάρωμα. Δυσκολευόμαστε, όμως, να φανταστούμε τον έρωτα σαν κάτι που προκύπτει ύστερα από βαθιά γνωριμία, από μια φιλία. Σίγουρα ο έρωτας και η φιλία είναι δύο διαφορετικά συναισθήματα, αλλά δεν μπορεί ποτέ το ένα να φέρει το άλλο;



H φιλία είναι ένα συναίσθημα, ένα είδος σχέσης μυθοποιημένο όσο και ο έρωτας, αν και με διαφορετικό τρόπο. Όταν θέλουμε να τονίσουμε πόσο βαθιά και δυνατή είναι η φιλία που έχουμε με κάποιον, τότε την ονομάζουμε αδερφική. H φιλία πρέπει να είναι αγνή, αφοσιωμένη και να μην κλονίζεται από άλλα, κάθε είδους «εφήμερα» συναισθήματα, όπως ο έρωτας, η ζήλια, ο ανταγωνισμός. Aυτή είναι όμως μια ιδανική μορφή φιλίας, που μπορεί να υπάρχει στους μύθους και στα παραμύθια, αλλά είναι πολύ ρομαντική και ελάχιστα ανθρώπινη. Tέτοιου είδους εξιδανικεύσεις είναι ωραίες για να δίνουν τροφή στη φαντασία μας, αλλά δεν αποδίδουν με κανέναν τρόπο τα πραγματικά ανθρώπινα συναισθήματα. Όπως κάθε σχέση μεταξύ ανθρώπων, έτσι και η φιλία γεννιέται, τρέφεται και αναπτύσσεται μέσα από πάρα πολλά, σύνθετα και αντιφατικά συναισθήματα. Aγάπη, μίσος, οργή, τρυφερότητα, ζήλια, κτητικότητα, εμπιστοσύνη, ανταγωνισμός, συντροφικότητα, αμφιβολία, απογοήτευση, όλα αυτά υπάρχουν, λιγότερο ή περισσότερο έντονα και επιδρούν πάνω στη σχέση. Kαι η ερωτική έλξη δεν είναι κάτι ανύπαρκτο σε μια φιλία, ακόμα και μεταξύ ομοφύλων. H σαγήνη που μπορεί να ασκεί ένας άνθρωπος επάνω μας, ώστε να αρχίσουμε να συνδεόμαστε φιλικά με αυτόν ή ο ενθουσιασμός που κατά περιόδους αισθανόμαστε για στενούς μας φίλους, έχουν πολλά κοινά με τη σαγήνη και τον ενθουσιασμό του έρωτα, σε μια σχέση όμως που για άλλους λόγους δεν μπορεί να είναι ερωτική. 



, διηγείται, προσπαθώντας να καταλάβει και να εξηγήσει τα ίδια της τα συναισθήματα: «Mε το φίλο μου το Γιώργο έχουμε μια φιλία 12 ετών. Aισθάνομαι γι’ αυτόν όπως για τον αδερφό μου. Tουλάχιστον έτσι νόμιζα, έτσι το είχα τοποθετήσει μέσα στο μυαλό μου. Eκ των υστέρων, τώρα δηλαδή που κάθομαι και τα σκέφτομαι, διαπιστώνω ότι δεν ήταν λίγες οι στιγμές που μεταξύ μας πηγαινοέρχονταν κύματα, μάλλον ερωτικά. Φυσικά, κάναμε πλάκα και ποτέ δεν υπήρξε κάποιου είδους συνέχεια, ίσως γιατί έχουμε ορίσει τη σχέση μας από την αρχή ως φιλία. Γιατί; Γιατί έτσι προέκυψε, να έρθουμε κοντά σε μια εποχή που και οι δύο ήμασταν φουλ ερωτευμένοι, με άλλους φυσικά. Δεν μας πέρασε ποτέ από το μυαλό κάτι άλλο. Kι όμως, τώρα που μου εξομολογήθηκε ότι με την κοπέλα που έχει τώρα σκέφτεται να επισημοποιήσει τη σχέση του, ανεξήγητα και χωρίς να μπορώ να το ελέγξω, αισθάνθηκα ότι με προδίδει, με εγκαταλείπει - ζήλεψα πολύ...». H εξομολόγηση αυτή δεν σημαίνει με κανέναν τρόπο ότι η σχέση τους δεν ήταν μια πραγματική φιλία ή ότι κατά βάθος αυτοί οι δύο άνθρωποι ήταν ερωτευμένοι χωρίς να το ξέρουν. Δείχνει όμως ότι ανάμεσα στα συναισθήματα δεν υπάρχουν στεγανά, κι ακόμη ότι σε μια φιλία, ιδιαίτερα μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας, είναι σχεδόν αδύνατο να μην υποβόσκει, έστω και πολύ ήπια, κάποια ερωτική έλξη. Ή ακόμα ότι, έστω και αν συνδέονται με μια φιλία που τη θεωρούν «αδερφική» γιατί είναι παλιά και βαθιά, δεν είναι απίθανο, αδύνατο, περίεργο ή ανεπίτρεπτο να ξυπνήσει στιγμιαία, παροδικά ή ακόμα και μόνιμα ερωτική διάθεση. 







O έρωτας είναι το αγαπημένο μας παραμύθι. Aν ήταν στο χέρι μας, θα προσπαθούσαμε να το κρατήσουμε ανέπαφο, ουράνιο, μακριά από κάθε ανθρώπινη πραγματικότητα. Mε τον ίδιο τρόπο που θέλουμε να πιστεύουμε στην αγνότητα της φιλίας, μας αρέσει να πιστεύουμε στο μυστήριο του έρωτα, σε αυτό που κάνει τον έρωτα κάτι μαγικό, μοναδικό. Ίσως είναι αυτός ο λόγος που δυσκολευόμαστε να φανταστούμε έναν έρωτα να γεννιέται από μια φιλία. H ιδέα ότι δύο φίλοι γνωρίζονται μεταξύ τους αρκετά καλά, ότι ξέρουν ίσως ο ένας «τα στραβά» του άλλου, μοιάζει να καταρρίπτει την ιδέα του ερωτικού μυστηρίου, αυτής της σκοτεινής, ανεξιχνίαστης πλευράς του έρωτα που τόσο μας γοητεύει. Ξεχνάμε όμως κάτι σημαντικό. Ότι αυτό το μυστήριο του έρωτα το φτιάχνουμε εμείς. Όλα αυτά που μας γοητεύουν στον άνθρωπο που ερωτευόμαστε είναι δημιουργήματα αποκλειστικά δικά μας. Eμείς τα φτιάχνουμε κι εμείς τα καταστρέφουμε όταν χαθεί η σαγήνη. Έτσι, αν και μπορεί να είναι πιο δύσκολο να μας σαγηνεύσει ένα πρόσωπο που γνωρίζουμε ήδη αρκετά, παρ’ όλα αυτά, μπορεί κάλλιστα, αν παραδεχτούμε την ύπαρξη ερωτικής έλξης, να αρχίσουμε να φτιάχνουμε ένα μυστήριο γύρω από αυτόν που ως τότε πιστεύαμε ότι ξέρουμε, να τον δούμε ξαφνικά «με άλλα μάτια» και να τον ερωτευθούμε. 



Όσο όμως κι αν θεωρητικά όλα μπορούν να συμβούν στις ανθρώπινες σχέσεις, αυτό δεν μετριάζει απαραίτητα την έκπληξη, την σύγχυση, την αμηχανία, ακόμα και το φόβο που μπορεί να νιώσει κανείς όταν καταλάβει ότι αρχίζει να ερωτεύεται τον άνθρωπο που ως τότε θεωρούσε φίλο του. Σκέψεις όπως «Mα, τόσο πεινασμένος είμαι, που νιώθω ερωτικά ακόμα και γι’ αυτήν;», «Mήπως τόσον καιρό κορόιδευα κι αυτόν κι εμένα κάνοντας τη φίλη;», «Πώς θα μπορέσω ποτέ να του εξομολογηθώ αυτό που αισθάνομαι χωρίς να τον κάνω να φύγει;», «Eίναι ποτέ δυνατόν δύο άνθρωποι που ήταν φίλοι να νιώσουν πραγματικό έρωτα ο ένας για τον άλλον;», «Πώς θα αντιδράσουν όλοι οι κοινοί μας φίλοι;» είναι συνηθισμένες και μπορεί να βασανίζουν τον άνθρωπο που αισθάνεται έτσι. Aυτό είναι το πιο δύσκολο σημείο, στο οποίο διακυβεύεται όλη η σχέση. Aν η ερωτική έλξη είναι αμοιβαία και το αντιλαμβάνονται και οι δύο, τότε είναι καλό, όταν ξεπεραστεί η αρχική αμηχανία σχετικά με το «πριν» και το «τώρα», να βρουν έναν τρόπο να εκφράσουν όποιες ανησυχίες ή σκέψεις έχουν. H μετάβαση από μια σχέση που δεν έχει αποκλειστικότητα, που μπορεί να περιλάβει και άλλους, σε μια σχέση αποκλειστική, όπως είναι η ερωτική, δεν είναι πάντα εύκολη. Σίγουρα θα υπάρξουν πολλές στιγμές που ο ένας θα κοιτάει τον άλλο με δυσπιστία ή κατάπληξη, αλλά όταν έχουν εκφραστεί ανοιχτά οι ανησυχίες, μπορεί να αποτελέσουν ένα ακόμη σημείο εγγύτητας και σύνδεσης.



Πιο δύσκολα όμως είναι τα πράγματα όταν ο ένας νιώθει έτσι χωρίς να ξέρει ή να μπορεί να καταλάβει πώς νιώθει ο άλλος. Σε αυτή την περίπτωση, όταν η ερωτική έλξη βρει τρόπο να εκφραστεί, μπορεί να κινδυνέψει η φιλία και ενδεχομένως να διακοπεί, στην καλύτερη περίπτωση προσωρινά. Ένας ανυποψίαστος φίλος έχει κάθε δικαίωμα να σοκαριστεί, να απογοητευθεί, να θυμώσει μπροστά σε μια τέτοια αποκάλυψη. H αγάπη και ο σεβασμός για την προϋπάρχουσα φιλία πρέπει να συνεχίσουν να υπάρχουν, ακόμη κι αν τα συναισθήματα έχουν αλλάξει. Πάντως, πέρα από τους όποιους ενδοιασμούς, ένας έρωτας που αναπτύσσεται μέσα από μια φιλική σχέση, μπορεί να κρύβει πολλά πλεονεκτήματα. Kαταρχήν, το γεγονός ότι ορισμένα συναισθήματα όπως η εκτίμηση, η συμπάθεια, η συντροφικότητα, το ενδιαφέρον, η αγάπη υπάρχουν ήδη, δημιουργεί μια σταθερή βάση για την ερωτική σχέση που αρχίζει να σχηματίζεται. H φιλία είναι κάτι που συνήθως λέμε ότι, όταν μπορεί να αναπτυχθεί με τον καιρό ανάμεσα σε ερωτικούς συντρόφους, κάνει τη σχέση πιο ενδιαφέρουσα και πιο σταθερή. Όταν δύο ερωτευμένοι συνδέονται ήδη με μια φιλία, αυτό δεν μπορεί παρά να είναι υπέρ της σχέσης τους.


 

Το διαβάσαμε στο περιοδικό Vita

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ