Λευτέρης Βογιατζής. Μια αυτοβιογραφική συνέντευξη

3 Μαΐου 2013

Τη Μεγάλη Πέμπτη 2 Μαίου ο σκηνοθέτης Λευτέρης Βογιατζής έφυγε από τη ζωή. Νοσηλευόταν στο «Υγεία» λόγω επιπλοκών στην κατάσταση της υγείας του, καθώς έπασχε από καρκίνο.  Το ελληνικό θέατρο αλλά και ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός θρηνούν την απώλεια. Διαβάσαμε στο φύλο της Καθημερινής στο τεύχος της 8ης Απριλίου του 2012 μια αυτοβιογραφική του συνέντευξη στη δημοσιογράφο Μαρία Κατσουνάκη.



– Υπήρξε κάτι που δεν καταφέρατε;


– Πάρα πολλά. Είμαι εξαρτημένος από τους ηθοποιούς μέχρι παρεξηγήσεως. Με ανθρώπους που έχω αρρωστήσει, αργότερα είναι σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.


– Στη «Σκηνή» διαμορφωθήκατε ως άνθρωπος;


– Είναι επόμενο. Οι εμπειρίες που πέρασα, η σχέση, η λαχτάρα με τον ηθοποιό, η εμβάθυνση σε ορισμένα στοιχεία σκηνικής παρουσίασης, οι πρόβες... Πήγαινα κάθε βράδυ και έφτιαχνα εγώ τα έπιπλα που χαλούσαν με βερνίκι. Εμαθα πράγματα...


– Γίνατε καλύτερος;


– Νιώθω ευγνωμοσύνη για τις χαρές που έχω πάρει, αλλά καλύτερος, χειρότερος, δεν ξέρω. Είναι σαν να βγάζεις συμπέρασμα και τα συμπεράσματα είναι περιορισμένα γιατί είναι υποκειμενικά. Και για μένα ο υποκειμενισμός δεν έχει σημασία.


Ετοιμος να πηδήσει από το παράθυρο...


Ο Λευτέρης Βογιατζής παλεύει με τις λέξεις. Φανερά και κρυφά: «Οι λέξεις με απασχολούν πάρα πολύ. Ως πραγματικότητα ψυχοσωματική. Ωστε να μην επεκτείνω τις αναζητήσεις σε ψευδή πράγματα όπως η “σωματικότητα” στο θέατρο κ.λπ. Με την έννοια ότι υπάρχει έτσι κι αλλιώς. Οπως και το “θέατρο του λόγου”. Αλλά θα μου πείτε εκεί που είχε καταντήσει... Οταν έπαιζα στον “Ερωτόκριτο”, εκείνη την ιστορική παράσταση του Σπύρου (σ.σ. Ευαγγελάτου), μου είπε κάποιος “τι εξαιρετική δουλειά έχετε κάνει με τον λόγο”. Τον είχα διαλύσει από την ανάγκη μου να ανακαλύψω τι υπάρχει από πίσω. Κάποια στιγμή λοιπόν ανάβλυσε».


– Και ο ηθοποιός, ποιος είναι ο ρόλος του;


– Ο ηθοποιός, όπως τον εννοώ εγώ, πάει στην πρόβα στις 10.30 το πρωί και είναι έτοιμος να πηδήξει από το παράθυρο. Δεν κάθεται να «του ’ρθει» Κι εγώ το έχω κάνει αυτό και έχω καταλάβει τι λάθος είναι, καθόλου δημιουργικό. Ομως οι λέξεις... ο διαχωρισμός ανάμεσα στη γραπτή εικόνα και στον προφορικό λόγο... Είναι άλλο πράγμα. Τι κάνουμε στο θέατρο; Αναπαράγουμε ή αναπαριστούμε αυτήν την επιφανειακή πραγματικότητα που είναι η σειρά των ανθρώπων που μιλάνε. Δεν υπάρχει αυτό στον προφορικό λόγο. Δηλαδή μπορεί να περιμένεις την απάντηση κάποιου, αλλά παράλληλα σκέφτεσαι ένα σωρό πράγματα. Πρέπει λοιπόν και οι ηθοποιοί να δουν τη διαφορά. Ενα δευτερεύον που γίνεται πρωτεύον. Οπως λέγαμε και την εποχή της «Σκηνής», «ξεκινάμε από τον λόγο, φεύγουμε από τον λόγο και επιστρέφουμε σε αυτόν». Δηλαδή διαλύουμε το σύμπαν και ξαναγυρνάμε σε αυτό, αλλά έχουμε άλλη γνώμη όταν επιστρέφουμε.



– Ανασυντίθεται αλλιώς όταν αποδομείται...


– Δεν χρησιμοποιώ αυτήν τη μοδάτη λέξη. Προτιμώ το «χαλάω και ξαναφτιάχνω».


– Οι φίλοι σας ανανεώνονται όλα αυτά τα χρόνια; Ανανεώνεται το σκηνικό της ζωής σας;


– Δεν νομίζω πολύ. Εκτός από τους ηθοποιούς... Οι φίλοι μου είναι οι ίδιοι.


– Οι δεσμοί του θεάτρου είναι αγάπης και αφοσίωσης;


– Δεν είναι ποτέ ένα πράγμα. Προσωπικά έχω την τάση να ξεχωρίζω πάντα τη ζωή από το θέατρο, το οποίο δεν είναι καθόλου απλό. Στο θέατρο αισθάνομαι σαν σε ριγκ.


– Εχετε αναρωτηθεί τι επιδιώκετε με το θέατρο; Εχετε βρει απαντήσεις;


– Οχι. Εμένα η σκέψη μου είναι πολύ απλή. Οταν αναρωτιέμαι ξέρω ότι είναι αδύνατον να βρω κι αν βρω θα είμαι πολύ δυσαρεστημένος γιατί θα το έχω βρει! Δεν θα έχει ενδιαφέρον. Διαβάζω κριτικούς ή συγγραφείς που είναι τόσο σίγουροι γι’ αυτό που γράφουν που με παραξενεύει. Αυτό είναι και το μεγάλο μου πρόβλημα. Δεν μπορώ να έχω απέναντί μου ανθρώπους με τους οποίους δεν μπορώ να συνδιαλεχθώ.


– Εξοργίζεστε με συνεργάτες σας;


– Οχι. Μια από τις βασικές λειτουργίες του ηθοποιού είναι να μπαίνει σε περιοχές που δεν ξέρει. Ομως γι’ αυτό χρειάζεται πολλή δουλειά. Δεν υπάρχει η γνώση του πώς δουλεύω. Οχι της δραματικής σχολής αλλά κάτι προσωπικό. Υπάρχουν οι καλοί μαθητές αλλά εμένα αυτό το είδος δεν με ενδιαφέρει. Δεν είναι κακό πράγμα ο επιμελής γιατί και εγώ υπήρξα, αλλά μου είπε κάτι μια φορά ο Μαρωνίτης και άρχισα να σκέφτομαι διαφορετικά. Στα εργαστήρια που κάναμε για την «Αντιγόνη» μου είπε «σταμάτα σε παρακαλώ Λευτέρη να σημειώνεις ό,τι λέω»! Και με τους γιατρούς τώρα, αυτό κάνω. Προσπαθώ να ακολουθήσω ό,τι μου λένε και εκείνοι αντιδρούν: «Ε, μη μας ακούτε και τόσο πολύ».


– Η αμφιβολία είναι ο κινητήριος μοχλός;


– Ναι. Αλλά μια αμφιβολία καλοπροαίρετη.


– Πώς μπορεί να είναι κακοπροαίρετη;


– Οταν είναι διαρκής, εκ των προτέρων.


– Τότε είναι αμφισβήτηση.


– Ναι, αλλά γίνεται η αμφιβολία αμφισβήτηση. Να, είδατε, οι λέξεις... Το πρώτο πράγμα στο θέατρο. Ομως η πραγματική, ανεξάντλητη και αθώα αμφιβολία είναι ανάγκη. Να υποπτεύεσαι. Ετσι γνωρίζεις. Ο,τι και να ξέρεις είναι πολύ λίγο σε σχέση με το πώς μεταβάλλεται η γνώση. Και πρέπει να το δεχθείς.


– Είναι όμως και διαδικασία ανασταλτική αν δεν μπορείς να τη χειριστείς.


– Βέβαια, χρειάζεται μια αίσθηση ισορροπίας.


– Την έχετε αποκτήσει;


– Ασφαλώς, είμαι Ζυγός!


– Η ανατροπή στη ζωή σας, τα προβλήματα υγείας, σας έκανε να βλέπετε τους ανθρώπους διαφορετικά;


– Διεύρυνα το γεγονός ότι οι άλλοι δεν φταίνε για τη δυσκολία που μπορούν να σου προκαλέσουν. Να δέχομαι ότι ο άλλος μπορεί να σκέφτεται διαφορετικά. Βεβαίως έχει αλλάξει η ζωή ως προς την καθημερινότητα, αλλά ίσως δεν έχω ακόμη την ωριμότητα να σκεφτώ πιο βαθιά. Οτι αλλάζεις, αλλάζεις. Είναι ανάγκη να συνυπάρχεις με την ασθένεια. Η αποδοχή είναι από τα δυσκολότερα και πιο σημαντικά. Το είπε και ο ιστορικός Βασίλης Παναγιωτόπουλος στη συνέντευξή του στην «Καθημερινή»: Πρέπει να αποδεχθούμε ότι βρισκόμαστε σε κρίση. Η πειθαρχία είναι ελευθερία. Το άλλο, το κάνω ό,τι θέλω, είναι απλώς ασυδοσία.


– Εσείς είστε πειθαρχημένος;


– Μικρός ήμουν το καλό παιδί στην οικογένεια, από σύμβαση. Κλειστός, εσωστρεφής. Ηταν σαν να είχα ένα σύννεφο μπροστά μου. Είχα ανάγκη να διαλυθεί. Οταν ασχολήθηκα με το θέατρο κατάλαβα ότι η μεγαλύτερη ευκολία είναι η ιδιάζουσα σκηνική συμπεριφορά, γιατί αρέσει. Πρέπει όμως να είναι μεγάλου βεληνεκούς ο καλλιτέχνης για να είναι το ιδιάζον, κάτι πραγματικά ξεχωριστό. Καλύτερα λοιπόν να το σβήσεις, να αρχίσεις από την αρχή και να προσπαθήσεις να είσαι κανονικός. Μεγάλη λέξη. Τι είναι το κανονικός; Ξέρω ’γω; Κανονικός. Αυτό.

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Γιατί δε φεύγουμε από σχέσεις που μας κάνουν κακό
Καλησπερα σας ειμαι 25 χρονων και εχω μια...
Σχέση: Όταν ο άνδρας δε θέλει να είστε συνέχεια μαζί
Καλησπερα σας ονομαζομαι εφη και ειμαι 33...