Δε βρίσκεις σύντροφο: μήπως φταίει η απαισιοδοξία σου;

13 Ιουνίου 2016

Ανεξάρτητα από το αν είναι νέοι η γέροι, άντρες η γυναίκες, πλούσιοι η φτωχοί, αν είναι ατζο την Ανατολή η από τη Λύση, όταν τους ρωτάμε «Τι είναι αυτό που σας γεμίζει ευτυχία;», τέσσερις στους πέντε απαντούν «Οι σχέσεις με τ’ αγαπη­μένα μου πρόσωπα».

ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΜΑΓΕΡΣ, Η αναζήτηση της ευτυχίας

Μπορεί η ζωή να προσφέρει αμέτρητες ευκαιρίες ευτυχίας, αλλά εκατοντάδες έρευνες σ’ ολόκληρο τον κόσμο αποδεικνύουν ότι τα ζευγάρια ή τα άτομα που ανήκουν σ’ ένα οι­κογενειακό περιβάλλον ή σ’ ένα στενό κύκλο φίλων εκ­φράζουν πολύ υψηλότερο επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή σε σύγκριση με όσους ζουν μόνοι, είτε είναι ανύπα­ντροι, χήροι, σε διάσταση ή χωρισμένοι.

 0 ψυχολόγος Έριχ Φρομ έγραψε πριν από μισό αιώνα στο έργο του Η τέχνη της αγάπης: «Αυτός ο πόθος για μια προσωπική σχέση εί­ναι η πιο ισχυρή ορμή στον άνθρωπο, το πιο θεμελιακό πά­θος, είναι η δύναμη που κρατάει ενωμένη την ανθρώπινη φυλή...

Αντιλαμβανόμαστε την αγάπη σαν την ώριμη, ακέ­ραια λύση στο πρόβλημα της ανθρώπινης ύπαρξης».

Η οικογένεια είναι ο πιο θεμελιώδης και ανθεκτικός αν­θρώπινος θεσμός. Μεταμορφώνεται, αλλά δεν εξαλείφεται ποτε. Ο τύπος της πυρηνικής, περιορισμένης σε μέγεθος, αυτόνομης και αποδημητικής οικογένειας, που αποτελεί- ται μόνο από το ζευγάρι και ένα ή δύο παιδιά, παρατηρείται όλο και πιο συχνά. Κοντά στα νέα νοικοκυριά, αύξηση παρουσιάζουν και ο γάμος χωρίς παιδιά, η συμβίωση χωρίς γάμο, οι δεύτεροι γάμοι μεταξύ διαζευγμένων που έχουν ο καθένας δικά του παιδιά, οι μονογονεϊκές οικογένειες .

Μέρα με τη μέρα η κοινωνία αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο τη νομιμότητα αυτών των διαφορετικών σχέσεων που βασίζονται στην ελεύθερη επιλογή, στον έρωτα και στη δέσμευση που αναλαμβάνουν οι πρωταγωνιστές τους. Πέρα από τη σύνθεσή της, η οι­κογένεια είναι επίσης το κοινωνικό περιβάλλον με τις με­γαλύτερες αντιθέσεις. Από τη μια είναι το επίκεντρο της ασφάλειας, της γενναιοδωρίας και της κατανόησης κι από την άλλη το προσκήνιο όπου διαδραματίζονται οι πιο επώδυνες συγκρούσεις ανάμεσα στα πρόσωπα.

Οι σταθερές σχέσεις στοργής δεν είναι μόνο πηγή ικανοποίησης, αλλά κι ένα πολύ αποτελεσματικό αντίδοτο στις βλαβερές συνέπειες κάθε συμφοράς. Όσοι νιώθουν πραγματικά μέλη μιας αλληλέγγυας ομάδας, ξεπερνούν τα εμπόδια που συναντούν στο δρόμο τους πολύ πιο εύ­κολα από κείνους που νιώθουν απομονωμένοι, χωρίς ένα κοινωνικό δίκτυο συναισθηματικής στήριξης. Έτσι εξη­γείται το ότι σε όλους τους πολιτισμούς, σε όλες τις φά­σεις της ιστορίας οι άνθρωποι ζητούσαν πάντα ν’ αγαπά­νε και ν’ αγαπιούνται.

Μολονότι όλοι γεννιόμαστε με την ικανότητα ν’ αγα πάμε, τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που μας ελκύ­ουν στους άλλους και τη διάθεσή μας απέναντι στις σχέ­σεις αγάπης και έρωτα τα μαθαίνουμε και τα διαμορφώ­νουμε σύμφωνα με την ιδιοσυγκρασία μας και τις εμπει­ρίες που έχουμε με άλλα άτομα στα πρώτα χρόνια τής ζωής μας.

Καθώς μεγαλώνουμε, διαμορφώνουμε τον προ­σωπικό μας «ερωτικό χάρτη», ένα είδος πνευματικού πατρόν που καθορίζει τα χαρακτηριστικά του ατόμου που θα μας αιχμαλωτίσει, είτε αναπάντεχα, μ’ ένα «βέλος», όπως λέμε, είτε αφού γνωριστούμε και περάσουμε μια δοκιμα­στική περίοδο. Ο ερωτικός χάρτης περιλαμβάνει σωμα­τικά και ψυχολογικά στοιχεία των ατόμων που άσκησαν ιδιαίτερη επιρροή πάνω μας στην παιδική μας ηλικία και φυλάσσεται στην αυτοβιογραφική μας μνήμη. Αυτή η συ­γκεκριμένη πνευματική αναπαράσταση είναι που μας ωθεί υποσυνείδητα να νιώσουμε έλξη για ένα συγκεκρι­μένο πρόσωπο κι όχι για κάποιο άλλο. Η ποικιλία των γούστων, πέρα από το ότι μειώνει τον ανταγωνισμό για την κατάκτηση του ίδιου ατόμου, ευνοεί τη βιολογική ποι­κιλότητα και άρα τη διατήρηση του είδους.

Το νόημα που αποδίδουμε στις ερωτικές σχέσεις δια­μορφώνεται —όπως και ο ερωτικός χάρτης- κατά τη διάρ­κεια της ανάπτυξής μας κι επηρεάζεται από τις εμπει­ρίες που είχαμε με τους γονείς μας ή με άλλα σημαντικά πρόσωπα του κοινωνικού μας περίγυρου. Το συγκεκριμέ­νο αυτό νόημα θα εκδηλωθεί στις προσδοκίες και τις συ­μπεριφορές μας όταν έρθει η ώρα να προσεγγίσουμε, να απομακρυνθούμε ή να χάσουμε το σύντροφό μας.

Πόσο σημαντικό είναι να είμαστε αισιόδοξοι

Γενικά μπορούμε να πούμε ότι οι αισιόδοξες προσδο­κίες ευνοούν τη σταθερότητα, ενώ η ηττοπαθής στάση

προκαλεί συγκρούσεις. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Κορνέλ, Μάικλ Μπ. Σπέρλινγκ και Γουίλιαμ X. Μπέρμαν, τα αισιόδοξα άτομα συνήθως συμ­φωνούν με φράσεις όπως «Γενικά μου είναι εύκολο να πλησιάζω τους άλλους και νιώθω άνετα να εξαρτώμαι απ’ αυτούς», ή «Δεν δυσανασχετώ όταν κάποιος με πλησιά­ζει ή όταν εξαρτάται από μένα».

 Αντίθετα, όσο πιο απαι­σιόδοξο είναι το άτομο, τόσο περισσότερο προσπαθεί ν’ αποφύγει τις ερωτικές σχέσεις. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν εκείνοι που χρησιμοποιούν την ανάγκη για ανε­ξαρτησία και αυτάρκεια σαν δικαιολογία για να προσπα­θήσουν πάση θυσία να μην εξαρτώνται από κανέναν ή κα­νένας να μην εξαρτάται απ’ αυτούς. Μερικοί αποφεύγουν τις σχέσεις επειδή δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους, επειδή φοβούνται την απόρριψη ή επειδή νιώθουν να ασφυκτιούν. Τηρούν τις αποστάσεις επειδή «φοβούνται μήπως πονέσουν» ή απλώς «για να μην κάνουν τη ζωή τους δύσκολη».

Άλλοι παραπονιούνται ότι δεν τους πλη­σιάζει κανείς αρκετά, αλλά στην πράξη αυτοί οι ίδιοι το βάζουν στα πόδια, είτε επειδή έχουν πολύ μεγάλη ανά­γκη να ελέγχουν την κατάσταση είτε επειδή έχουν ακα­ταμάχητη κι ανώριμη δίψα για απόλυτη ασφάλεια.

Οι σχέσεις αγάπης ανάμεσα στα άτομα μεταβάλλονται διαρκώς. Στο πέρασμα του χρόνου παίρνουν διάφορες μορ­φές, ανάλογα με την εξέλιξη της προσωπικότητας του καθενός και τις δυσκολίες της ζωής. Πολλές φορές μά­λιστα η αλλαγή της διάθεσης έστω και ενός μέλους μιας σχέσης, ακόμη κι αν είναι θετική, συνεπάγεται την ανα­προσαρμογή όλων των μελών της ομάδας. Λόγω της δου­λειάς μου έχω δει πολλές φορές ένα καταθλιπτικό άτο­ μο να μεταμορφώνεται σε εύθυμο, ζωντανό άνθρωπο, προκαλώντας μια σημαντική ανισορροπία στις σχεσεις του.

Αν επιχειρήσουμε να διαβάσουμε τη μοίρα δυο ερω­τευμένων ανθρώπων, είναι αδύνατο να προβλέψουμε το πεπρωμένο τους. Κάθε ερωτική ιστορία είναι διαφορετι­κή, αν και οι βασικές προσδοκίες των σημερινών εραστών έχουν πολλά κοινά. Όλοι σχεδόν διεκδικούν το δικαίωμα στην ατομική ολοκλήρωση και σε μια ποιοτική κοινή ζωή. Επιζητούν επίσης μια συμβίωση γεμάτη χαρά, όνειρα, ει­λικρίνεια, σεβασμό, αμοιβαιότητα και ισότητα. Η τελευ­ταία αυτή φιλοδοξία θεωρεί δεδομένη τη συμμετοχή τής γυναίκας στον κοινωνικό, επαγγελματικό ή εργασιακό περίγυρο, αλλά και την ενεργή συνεργασία του άντρα στις υποχρεώσεις του σπιτιού και, αν χρειαστεί, στην ανατρο­φή και εκπαίδευση των παιδιών.

Όλες οι ερωτικές σχέσεις απαιτούν συνεχή συντήρη­ση. Πρέπει να τις καλλιεργούμε και να τις ανανεώνουμε, ώστε ν’ ανταποκρίνονται στις ανάγκες τής μακροπρόθε­σμης συμβίωσης και ν’ αντιμετωπίζουν τις απαιτήσεις, τις εντάσεις και τις αντιπαραθέσεις που προκύπτουν. Οι προσαρμογές αυτές διευκολύνουν την έγκαιρη και υγιή αντίδραση στα γυρίσματα της ζωής, αναμενόμενα ή μη, θετικά ή αρνητικά: τη γέννηση ενός παιδιού, την επαγ­γελματική επιτυχία, τα οικονομικά προβλήματα, τις αρ­ρώστιες, τις απαιτήσεις των επαναστατημένων εφήβων ή τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών.

Γι’ αυτό και οι καλές σχέσεις δεν πάνε μαζί με την απάθεια και την απαισιοδοξία. Χρειάζεται ενθουσιασμός για ν’ ακούσεις και ν’ ακουστείς, να καταλάβεις τον άλλο και να σε κα­ταλάβει· χρειάζεται κίνητρο για να τον συγχωρήσεις και να σε συγχωρήσει· χρειάζεται ευελιξία για ν’ αποδεχτεί­τε ότι ο καθένας είναι μοναδικός και ξεχωριστός· χρειά ζεται προσπάθεια για να μπεις πραγματικά στη θέση τού άλλου και ικανότητα για να συνδυάσεις τις αλληλοσυ- γκρουόμενες ανάγκες για σύμπνοια και πρωτοβουλία, εξάρτηση και αυτονομία.

Οι συντροφικές σχέσεις, οικογενειακές ή φιλικές, που τα μέλη τους ερμηνεύουν μ’ αισιόδοξο τρόπο τα γεγονο- τα που τους επηρεάζουν, είναι συνήθως πιο σταθερές κι αντέχουν περισσότερο από τις σχέσεις όπου κυριαρχεί το απαισιοδοξο μοντέλο. 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ