20 χρόνια χωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου: Οι γυναίκες, η κατάθλιψη, η διαθήκη και οι άγνωστες πτυχές της ζωής του

22 Ιουνίου 2016

Εμβληματική πολιτική φιγούρα που σημάδεψε τη μεταπολίτευση. Ακόμα και μετά από είκοσι χρόνια που σημειώνονται σήμερα 23/6/16 από το θάνατό του, ο Ανδρέας Παπανδρέου συνεχίζει να ενώνει (κάποιους) και να να διχάζει (άλλους). Από χτες ήδη έχουν αρχίσει οι εκδηλώσεις για τα 20 χρόνια στη μνήμη του με αφορμή τα 20 χρόνια από τον θάνατό του. Το πρωί τελέστηκε μνημόσυνο στη μνήμη του ενώ εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το απόγευμα όπου θα μιλήσει και ο Γιώργος Παπανδρεόυ, ενώ και μια έκθεση φωτογραφίας στο Ζάππειο ξεκινά από σήμερα.

Χτες, πραγματοποιήθηκε η ειδική εκδήλωση του ΙΣΤΑΜΕ με πλήθος πρώην και νυν βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, άλλα και απλά στελέχη και ψηφοφόροι του κινήματος.

Όλα αυτά τα χρόνια, τόσα έχουν γραφτεί για τα καλά και τα κακά, για το αν αυτός τελικά ευθύνεται για την σημερινή κατάσταση, αλλά και για τα σκάνδαλα της προσωπικής του ζωής. Γεννιέται στις 5 Φεβρουαρίου του 1919 στη Χίο. Ο πατέρας του ήταν αρχικά Γενικός Διοικητής Αιγαίου και αργότερα πρωθυπουργός. Μεγαλώνει στην Αθήνα και πηγαίνει στο Κολλέγιο Αθηνών. Οι ιδέες του σοσιαλισμού ριζώνουν από μικρή ηλικία μιας και στα δεκαπέντε του μόλις χρόνια, δημιουργεί το μαρξιστικό περιοιδικό «Ξεκίνημα», όπου και δημοσίευσε πολλά άρθρα για το Σοσιαλισμό. Κάθε τεύχος του περιοδικού είχε στην προμετωπίδα του τους στίχους του Κωστή Παλαμά «Δουλέψτε τον ξανά τον κόσμο στη φωτιά!». 

Ανδρέας Παπανδρέου, Πάρις Κωνσταντινίδης, Σοφία Παπανδρέου και ένα κορίτσι... (εκδρομή στην Αίγινα, 1933).

Ανδρέας Παπανδρέου, Πάρις Κωνσταντινίδης, Σοφία Παπανδρέου και ένα κορίτσι... (εκδρομή στην Αίγινα, 1933).

Η ζωή στις ΗΠΑ και ο πρώτος γάμος και η πρώτη απιστία

Αργότερα, περνάει στη Νομική Αθηνών. Συλλαμβάνεται όμως από το καθεστώς Μεταξά και μεταβαίνει στις ΗΠΑ για να συνεχίσει τις σπουδές του εκεί. Διορίζεται μάλιστα αναπληρωτής καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ενώ κατά την παραμονή του στις ΗΠΑ, υπήρξε και εθελοντής στο Πολεμικό Ναυτικό. Μένει αρκετά χρόνια στην Αμερική όπου και εργάζεται ως καθηγητής. Στην Αμερική γνωρίζει και παντρεύεται την Ελληνίδα Χριστίνα Ρασιά. Όταν το 1947 μετακόμισαν στην Μινεσότα, τα πράγματα στη σχέση τους χειροτέρεψαν σύμφωνα με μια βιογραφία του Σπύρου Δραΐνα. Ο λόγος; Η μητέρα του Σοφία ήρθε από την Ελλάδα για να ζήσει με το ζευγάρι. Ο Ανδρέας και η μητέρα του εγκαταστάθηκαν σ' ένα μικρό διαμέρισμα στη Μινεάπολη. Η Χριστίνα όμως έμεινε στη Βοστόνη για να συνεχίσει τις σπουδές της. 

Ο Ανδρέας με την πρώτη σύζυγό του, Χριστίνα Ρασσιά. Εμειναν μαζί για δέκα χρόνια, χωρίς όμως να αποκτήσουν παιδιά.

Και δεν ήταν μόνο αυτό το πρόβλημα. Τον Φεβρουάριο του 1948, ενώ περίμενε στην αίθουσα αναμονής ενός Ελληνοκύπριου οδοντιάτρου στη Μινεάπολη, γνώρισε τη τότε 24χρονη Μάργκαρετ Τσαντ, αργότερα Μαργαρίτα Παπανδρέου. Περιμένοντας στον προθάλαμο του ιατρείου, ο Παπανδρέου και η Τσαντ έπιασαν κουβέντα. Ο Ανδρέας εξέφρασε τα δικά του συναισθήματα για τη φυγή του απ' την Ελλάδα. Είπε στη Μαργαρίτα ότι "ένιωθε νοσταλγία για την Ελλάδα", αλλά, σε αντίθεση με τον Ελληνοκύπριο πελάτη της,"δεν είχε καμιά επιθυμία να επιστρέψει". Η χημεία τους ήταν έντονη και ερωτεύτηκαν με πάθος. Μετά από λίγους μήνες ο Αντρέας ζήτησε διαζύγιο απ' τη Χριστίνα, που βρισκόταν ακόμα στη Βοστόνη. Εκείνη αρνήθηκε και συντετριμμένη ζήτησε ψυχιατρική βοήθεια. 

Ο Ανδρέας με τη Μαργαρίτα σε ανέμελες στιγμές. Το πάθος των προσωπικών σχέσεων εξιστορείται στο βιβλίο με την πολιτική και οικονομική ατμόσφαιρα και τις επιρροές που επέδρασαν στη διαμόρφωση της σκέψη

Τελικά το 1948 διακόπτουν τη σχέση τους. Ολοκληρώνοντας τις ιατρικές σπουδές της, η Χριστίνα πήγε να ζήσει στη Μινεάπολη με τον Αντρέα και τη μητέρα του. Ομως η παρουσία της πεθεράς της Σοφίας υπενθύμιζε στη Χριστίνα ότι δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει, γεγονός που δημιουργούσε μεγαλύτερη πίεση σε έναν ήδη προβληματικό γάμο. Ωστόσο, το ζευγάρι θα μείνει μαζί ακόμη τρία χρόνια.

Τελικά παντρεύεται τη Μαργαρίτα μετά τον τρίχρονο χωρισμό τους, ενώ συνολικά με την Χριστίνα Ρασιά έμεινε δέκα χρόνια. Με τη Μαργαρίτα απόλαυσαν διακοπές έξι εβδομάδων στη λίμνη Πίραμιντ της Νεβάδα. Γοητευμένος από την ατμόσφαιρα της Δύσης, ο Ανδρέας φορούσε ένα καουμπόικο καπέλο και φαρδιά ζώνη. Το ζευγάρι παντρεύτηκε στο Ρίνο, όπου και γνώρισε τον Φρανκ Σινάτρα, ενώ λίγο μετά άρχισε η δημιουργία της οικογένειας. Ηταν τα χρόνια όπου με πάθος άκουγε οικονομολόγους όπως ο Γκάλμπρεϊθ αλλά και μελωδίες απο τον Νατ Κινγκ Κολ και τον Λούις Αρμστρονγκ. Αποκτά με την Μαργαρίτα τον Γιώργο (πρωθυπουργός της Ελλάδος από το 2009 με το ΠΑΣΟΚ), τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο. 

Το 1969, αποκτά το πέμπτο του παιδί εκτός γάμου, την Αιμιλία Νίμπλουμ, μαζί με την σουηδή Ράνια Μπριγκίτε Νίμπλουμ. Η Μαργαρίτα γνώριζε για την ύπαρξη της και φέρεται να πρότεινε τότε στον Αντρέα να μεγαλώσει μαζί τους με τα άλλα παιδιά στον Καναδά αλλά δεν το δέχτηκε ποτέ η μητέρα της η οποία την κράτησε μαζί της και τη μεγάλωσε. Αν και την αναγνώρισε επισήμως δεν αναφέρθηκε στη διαθήκη του ενώ ο ίδιος ο Aνδρέας ποτέ δεν μίλησε δημόσια για τη δεύτερη θυγατέρα του. Ως άγαμη κόρη αποθανόντος πατρός, η Αιμιλία - Αντρέα διεκδίκησε και πήρε το μέρος που δικαιούται από τη σύνταξη του πατέρα της. 


Επιστρέφει οικογενειακώς στην Ελλάδα το 1961 και έπειτα από πρόταση του τότε Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή ανέλαβε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Επιστημονικός Διευθυντής του νεοσύστατου Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), καθώς και Σύμβουλος της Τράπεζας της Ελλάδος. Εκλέγεται βουλευτής με το κόμμα του πατέρα του. Λόγω της διαφωνίας τους όμως, αποχωρεί, ενώ ήδη έχει καταφέρει να συσπειρώσει αρκετό κόσμο που τον υποστηρίζει. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το 1966 επιστρέφει από τη Σκανδιναβία και τον υποδέχονται στο αεροδρόμιο με ένα πανό που αναφράφει: "Καλώς όρισες Κένεντι της Ελλάδος".

Κύρια αιτία αυτής της θριαμβευτικής υποδοχής ήταν ότι την προηγουμένη της αναχώρησής του είχε ασκηθεί ποινική δίωξη για "συνωμοσία προς εκτέλεσιν πράξεων εσχάτης προδοσίας", κατά όσων είχαν αναμιχθεί στην οργάνωση ΑΣΠΙΔΑ, πολιτικός εγκέφαλος της οποίας κατηγορήθηκε από τους συντηρητικούς αντιπάλους του ότι ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. "Η δυναμική αυτή εκδήλωση αποφασιστικότητας στον αγώνα για τη δημοκρατία και οι επιδείξεις στοργής του αθηναϊκού λαού στο πρόσωπό μου θορύβησαν τους βασιλικούς κύκλους, τις αμερικανικές υπηρεσίες, το παρακράτος και φυσικά την κυβέρνηση Στεφανόπουλου", έγραψε αργότερα στο βιβλίο του "Η Δημοκρατία στο απόσπασμα" ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου. 

Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967, ο Ανδρέας Παπανδρέου συλλαμβάνεται αλλά αφήνεται ελεύθερος τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου μετά από έντονες πιέσεις και διαμαρτυρίες κορυφαίων ακαδημαϊκών και διανοούμενων των Ηνωμένων Πολιτειών. Δύο χρόνια αργότερα, φεύγει από τη χώρα και ιδρύει το κόμμα Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (Π.Α.Κ.), επικεφαλής του οποίου έδρασε αντιδικτατορικά σε πολλές δυτικές χώρες, και στο οποίο συσπειρώνονται πολλά από τα σημερινά γνωστά στελέχη του ΠΑ.ΣΟ.Κ. 

Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, επιστρέφει στην χώρα και παρουσιάζει τις θέσεις του για την ίδρυση του νέου κόμματος στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974. Ο ίδιος θέλει να φέρει την αλλαγή. Την ίδια χρονιά, το κόμμα μπαίνει στη Βουλή με 12 έδρες, ενώ το 1977 καταφέρνει να μπει στην ανιτπολίτευση. Μέχρι το 1981, η άνοδος του πολιτικού ηγέτη είναι το λιγότερο εντυπωσιακή: Από το 13,58% των ψήφων το Νοέμβριο του 1974, το ποσοστό του ΠΑΣΟΚ θα εκτιναχθεί στο 48,1% τον Οκτώβριο του 1981. Κυρίως όμως ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν αυτός που μπόρεσε πειστικά να εγγυηθεί στους ΕΑΜογενείς πολίτες το τέλος της κοινωνικο-πολιτικής απομόνωσής τους, ότι θα πάψουν να είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

Η μανιοκατάθλιψη

Ο Ανδρέας Παπανδρέου έπασχε για χρόνια από κατάθλιψη και η ασθένεια του θα υποτροπιάσει ενώ το ΠΑΣΟΚ ετοιμάζεται να ανέβει στην εξουσία. Όλα αυτά συμβαίνουν μετά το καλοκαίρι του 1979. Για πολλές βδομάδες δεν κατέβαινε στις συνεδριάσεις γιατί ήταν, όπως μας διαμήνυαν, αδιάθετος. Ένας κλειστός κύκλος του στενού του περιβάλλοντος τον συντρόφευε και τον κρατούσε απόλυτα περιορισμένο στο σπίτι να μην τον συναντήσει κανείς.

Ο χαρακτήρας του είχε μεταβληθεί. Δεν μπορεί να κοιμηθεί και κατάφευγε στα φάρμακα. Είχε όλη τη συμπτωματολογική εικόνα της κατάθλιψης. Τελικά το περιβάλλον, αφού πέρασαν πολλές βδομάδες, πείστηκε ότι ο Αντρέας δεν είναι στενοχωρημένος, ότι είναι πολύ άρρωστος και ότι έπρεπε να ασχοληθούν σοβαρά μαζί του και έτσι έγινε. Ακολούθησε για μήνες αγωγή και άργησε αρκετά να συνέλθει.

Η νίκη στις εκλογές

Το 1981 κερδίζει συντριπτικά τις εκλογές και γίνεται για πρώτη φορά πρωθυπουργός της χώρας. Γίνεται έτσι η αλλαγή, με την έννοια ότι από τη δεξιά που κυβερνούσε μέχρι τότε, έρχεται στην εξουσία ένα κόμμα που βασιζόταν στις αρχές του σοσιαλισμού. Η προεκλογική εκστρατεία του Α. Παπανδρέου στηρίχτηκε σε συνθήματα όπως «Εδώ και τώρα αλλαγή» και «Η Ελλάδα στους Έλληνες», ενώ ο ίδιος καλλιέργησε το προφίλ του πολιτικού που βρισκόταν σε άμεση επαφή και επικοινωνία με τα λαϊκά στρώματα· συνήθως προσφωνούνταν, από φίλους και αντίπαλους, με το μικρό του όνομα, «Ανδρέας».

Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του όλα αυτά τα χρόνια, ενίσχυσε τον κοινοβουλευτικό χαρακτήρα του πολιτεύματος. Καθιέρωσε τον πολιτικό γάμο, την ισότητα των δύο φύλων. κατάργησε την προίκα. Ψήφισε τον Νόμο Πλαίσιο του 1982 για τα ΑΕΙ, έδωσε συντάξεις στα «περήφανα γηρατιά». Αύξησε στους δημοσίους υπαλλήλους και έκανε προσλήψεις ενώ διεύρυνε τους ορίζοντες της εξωτερικής πολιτικής. Κατηγορήθηκε βέβαια για τη διάλυση της δημόσιας διοίκηση, κατηγορήθηκε για κομματικές προσλήψεις και διαφθορά. Το σκάνδαλο Κοσκωτά που εμπλέκει και τον ίδιο είναι ένα κρίσιμο βέβαια σημείο για την πολιτική του καριέρα αλλά και για την υγεία του, διότι υποβάλλεται σε σοβαρή εγχείρηση καρδιάς από τον διάσημο Αιγύπτιο καρδιοχειρουργό Μαχντί Γιακούμπ. Τα γεγονότα αυτά οδηγούν στην πτώση της κυβέρνησης του ΠΑ.ΣΟ.Κ. κατά τις εκλογές της 18ης Ιουνίου του 1989

Η σχέση του με τη Δήμητρα Λιάνη

Στην εγχείρηση, τον συνοδεύει η Δήμητρα Λιάνη, η αεροσυνοδός που όλοι γνωρίζουν την ύπαρξή της που όμως εμφανίζεται τότε για πρώτη φορά. Είναι ακόμα παντρεμένος με τη Μαργαρίτα. Αφού η επέμβαση γίνεται με επιτυχία, επιστρέφουν μαζί και το συγκεντρωμένο πλήθος τον περίμενε να κατέβει από το Airbus της Ολυμπιακής. Αφού χαιρέτησε το πλήθος στην κορυφή της σκάλας, Προχώρησε και με ένα νεύμα του χεριού του κάλεσε κοντά του τη Δήμητρα Λιάνη. Έτσι απλά, ξεπέρασε τα ταμπού της ελληνικής κοινωνίας και μπήκε στο επίκεντρο της κριτικής από τον αντιπολιτευόμενο τύπο. Από τότε, η Δήμητρα Λιάνη έγινε άτυπα η πρώτη κυρία και σχεδόν μόνιμο πρωτοσέλιδο στον τύπο. Εκείνος όμως δεν άκουγε τα σχόλια και την υπερασπιζόταν πάντα, δηλώνοντας δημόσια: “Μη χτυπάτε τη Δήμητρα, χτυπήστε εμένα”.

Το 1989 δέθηκαν με τα δεσμά του γάμου με θρησκευτική τελετή στην Ελευθερώτρια της Πολιτείας. Όπως είπε ο ίδιος χαριτολογώντας, το “αποκατέστησε το κορίτσι” και πλέον ήταν η Δήμητρα Παπανδρέου. Για χάρη της φτιάχτηκε το σπίτι στην οδό Αγράμπελης στην Εκάλη, η διάσημη "ροζ βίλα", όπως την ονόμασε ο Τύπος, όπου έζησαν μέχρι να πέσει η αυλαία για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τα σχόλια γύρω από την προσωπική ζωή του ζευγαριού επικεντρώθηκαν στα έξοδα για την ανέγερση της βίλας εν μέσω οικονομικών και πολιτικών σκανδάλων. 

Η γνωριμία τους είχε γίνει ήδη από το 1986 όταν εκείνη ήταν μέλος του πληρώματος του πρωθυπουργικού αεροσκάφους. Η Μαργαρίτα είχε δει τον τρόπο που προσέγγιζε η Δήμητρα τον Ανδρέα και προσπαθούσε να την κρατήσει μακριά. Οι κοινές εμφανίσεις όμως με την τότε 35χρονη Δήμητρα Λιάνη ήταν συχνές, ενώ ήδη από το 1987 ζούσαν χωριστά με τη Μαργαρίτα.

Η επιστροφή στην εξουσία λίγο πριν το τέλος

Στις πρόωρες εκλογές της 10ης Οκτωβρίου του 1993, ο Ανδρέας Παπανδρέου, απαλλαγμένος πλέον από τις κατηγορίες, επιστρέφει θριαμβευτικά στην εξουσία με άνετη πλειοψηφία της τάξης του 47%. Αποφασίζεται η μεταστροφή της οικονομικής πολιτικής της χώρας, μπαίνοντας έτσι ουσιαστικά σε πορεία προς την ΟΝΕ. Στις 21 Νοεμβρίου του 1995 εισάγεται εσπευσμένα στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο με σοβαρά προβλήματα υγείας, όταν επιδεινώθηκε η ασθένεια από την οποία έπασχε και που του είχε διαγνωστεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, μια βαριά νόσος του κολλαγόνου, ο ερυθηματώδης λύκος. Οι πιέσεις που του ασκούνται τον αναγκάζουν να υπογράψει τον Ιανουάριο του 1996 την παραίτησή του, δηλώνοντας ότι "τα προβλήματα της χώρας δεν μπορούν να περιμένουν". Αποσύρεται από την πολιτική στις αρχές του 1996.

Το τέλος έρχεται την ίδια χρονιά, στις 23 Ιουνίου και ο μετά από οξύ ισχαιμικό επεισόδιο στο σπίτι του στην Εκάλη. Κηδεύεται στις 26 Ιουνίου 1996 στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών με τιμές αρχηγού κράτους. Μια χώρα ολόκληρη συγκινείται και πλήθος κόσμου παρευρίσκεται στην κηδεία. 

Η μάχη με τη διαθήκη

Τον Σεπτέμβριου του 1996, που η πρωτοδίκης Αργυρώ Χατζηζαφειρίου κήρυξε ως γνήσιες και κύριες τόσο τη διαθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου, όσο και τα παραρτήματά της που είχαν γραφεί σε πρωθύστερο χρόνο είχε ξεσπάσει μεγάλη διαμάχη για δύο κυρίως σημεία: Πρώτα για το ότι καθιστούσε την Δήμητρα Παπανδρέου γενική του κληρονόμο και δεύτερο για τις απαξιωτικές του αναφορές του στον Θεόδωρο Κατσανέβα, γαμπρός του Ανδρέα Παπανδρέου, ως σύζυγος της κόρης του Σοφίας, στον οποίο μάλιστα είχε αφιερώσει ένα ειδικό παράρτημα.

Η κύρια διαθήκη υου Ανδρέα Παπανδρέου έφερε ημερομηνία 28 Μαΐου 1993, αν και από παραδρομή γραφόταν η χρονολογία 1933. Ήταν μια σελίδα και με αυτήν εγκαθιστούσε ως γενικό κληρονόμο του την τότε σύζυγό του Δήμητρα Παπανδρέου, το γένος Λιάνη. Για τα παιδιά του, σημείωνε ότι τα είχε αποκαταστήσει εν ζωή.

Τα δύο παραρτήματα της διαθήκης είχαν γραφεί σε προγενέστερο χρόνο, το Νοέμβριο του 1990 και περιείχαν σαφέστατες πολιτικές αναφορές, κυρίως σε βάρος του Θεόδωρου Κατσανέβα, αλλά και όσων ήθελαν να πλήξουν τον ίδιο τον Ανδρέα προσωπικά επιτιθέμενοι στην Δήμητρα Παπανδρέου.

Στο ορισμένο ως πρώτο παράρτημα ο Ανδρέας Παπανδρέου ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ο Θεόδωρος Κατσανέβας «αποτελεί όνειδος για την οικογένεια Παπανδρέου. 


 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ