Aποδοχή: Να είσαι ο εαυτός σου όχι αυτό που θέλουν οι άλλοι

29 Ιουνίου 2016

Κείμενο του ψυχοθεραπευτή Χόρχε Μπουκάι 

Σωστό είναι να θέλει κανείς να συνεχίσει να μεγα­λώνει, να έχει τη διάθεση να μαθαίνει περισσότερα, να έχει την επιθυμία να καλύψει τις ελλείψεις του με γνώσεις, ανάπτυξη και ωριμότητα. Ωστόσο, δεν πρέπει να μας δια­φεύγει ότι υπάρχει μια λεπτή παγίδα —κάτι που δεν είναι τόσο δημιουργικό όσο δείχνει αρχικά— που παραμένει κρυμμένη πίσω απ’ αυτήν την ιδέα. Είναι ένα κύκλωμα που ξεκινάει από την ιδέα που έχουμε εμείς για το πώς πρέπει να είμαστε. Επιτρέψτε μου να το παραστήσω σχη­ματικά:

»Κατά τη γνώμη μου, ο Χόρχε που θα έπρεπε να είμαι, είναι ο σχολαστικός Χόρχε, ο λεπτολόγος, ο τακτικός και μεθο­δικός, ο αδύνατος και ευφυής. Κατά τη δική σου γνώμη, ίσως θα έπρεπε να είσαι όπως σου έλεγαν οι γονείς, οι θεί­οι ή οι δάσκαλοί σου ότι έπρεπε να είσαι. Κάποιος άλλος σίγουρα αισθάνεται ότι θα ’πρεπε να είναι όπως τον αντι­λαμβάνεται η θρησκεία του. Εν τέλει, ένα ιδεώδες Εγώ, ένα μεγαλειώδες Εγώ, ένα Εγώ που δεν επιδέχεται βελτίωση.

Ωστόσο, ξέρω επίσης ότι υπάρχει ένα πραγματικό

Εγώ, ένας αληθινός Χόρχε, χειροπιαστός και ολοφάνερος. Δεν είναι αυτός που θα ’πρεπε να είναι, είναι όμως αυτός που είμαι στ’ αλήθεια. Η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο έννοιες είναι που δημιουργεί σύγκρουση. Με ενοχλεί να συνειδητοποιώ το έλλειμμα που προκύπτει ως αποτέλε­σμα της αφαίρεσης του πραγματικού Εγώ από το ιδεώδες Εγώ. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση αυτών των δύο συγκρινόμενων ποσών, τόσο πιο οδυνηρή είναι η συνειδητοποίηση του ελλείμματος. Είτε πλήρης είτε περιορισμένη, η συνειδητοποίηση αυτή με ωθεί πάντα σε μιαν απόφαση:

Την απόφαση ν’ αλλάξω. Για να μην αποκλίνω απ’ αυτή μου την απόφαση βασίζο­μαι στην αυτο-απαίτησή μου, που μου υπενθυμίζει συνεχώς πως: “ό,τι κοστίζει, αξίζει”. Και τότε, πιέζομαι να κάνω ό,τι χρειάζεται προκειμένου ν’ αλλάξω και να καταφέρω να γίνω καθώς πρέπει.

Αργά ή γρήγορα αντιλαμβάνομαι πως, όσο και να επι­μένω, δεν τα καταφέρνω να γίνω ο ιδεώδης Χόρχε. Συ­νειδητοποιώ πως δεν μπορώ να γίνω όπως μου δίδαξαν ή όπως μου είπαν ότι “θα έπρεπε” να είμαι. Και τότε νιώθω απογοητευμένος και αποτυχημένος.
 
Από δω και πέρα, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: η αυτοαπαίτηση, ο μάταιος κόπος, η συνεχής απογοήτευση και η αίσθηση αποτυχίας καταλήγουν να εξαντλήσουν την επιθυμία, την ενέργεια και τη θέλησή μου να κάνω κάτι. Ένα άθροισμα δυσάρεστων συναισθημάτων που στο χώρο της ψυχιατρικής βλέπουμε συχνά να συνδέεται με τις κατα- θλιπτικές εικόνες και το οποίο, σε πρώιμο στάδιο, εμφανίζε­ται ως μια απότομη πτώση της αυτοεκτίμησης.

Όπως είναι αναμενόμενο, η πτώση της αυτοεκτίμη­σης καταλήγει να χειροτερεύει την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου, οπότε η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτό που είμαι κι αυτό που θα έπρεπε να είμαι, μεγαλώνει...Όπως παρατηρείς στο σχήμα, η απόσταση που βλέπω να υπάρχει ανάμεσα στο σημείο όπου βρίσκομαι (ή νομίζω πως βρίσκομαι) και το σημείο όπου θα έπρεπε να βρίσκο­μαι (ή νομίζω ότι θα έπρεπε να βρίσκομαι) κάνει πιο έντο­νο το αίσθημα του ελλείμματος. Κι αυτό φέρνει μεγαλύτε­ρη αυτοαπαίτηση, μεγαλύτερη αυτοεπίπληξη, μεγαλύτερη προσπάθεια και μεγαλύτερη απογοήτευση.

Είναι ένας φαύλος κύκλος· ένα αδιέξοδο. Ο τέλειος νευρωσικός μηχανισμός.

«Και δεν υπάρχει διέξοδος;»

«Μπορείς να κοιμάσαι ήσυχη, γιατί εκεί που οι σοφοί επιστήμονες σηκώνουν τα χέρια ψηλά, εμφανίζεται πάντα ένας ποιητής ή ένας χιουμορίστας για να μας δείξει τον δρόμο. Υπάρχει ένας αργεντινός ευθυμογράφος που τον θεωρώ αληθινό ποιητή. Υπογράφει τα σχόλια και τα σκί­τσα του με το ψευδώνυμο Λαντρού. Πριν από κάμποσα χρόνια έβγαζε στο Μπουένος Άιρες ένα περίφημο περιο­δικό με τίτλο Θεία Βισέντα, το οποίο ήταν απαγορευμένο στα χρόνια της δικτατορίας. Θυμάμαι ότι στο εξώφυλλο κάθε έκδοσης εμφανιζόταν σταθερά, εν είδει επιγράμμα­τος, μια φράση πάντα έξοχη. 'Ενα απ’ αυτά τα επιγράμμα­τα που δεν θα ξεχάσω ποτέ, περιέχει την απάντηση στην ερώτησή σου.

»Γράφει ο Λαντρού στη Θεία Βισέντα:

“Αν βρεθείς σε αδιέξοδο,  μην είσαι χαζός: βγες από κει που μπήκες”.»

«Πολύ καλό...»

«Βλέπω ότι σ’ έκανε και γέλασες... Αν λοιπόν αυτό εί­ναι ένα αδιέξοδο, σε ερωτώ: από πού μπήκα;»

«Το πρώτο που σημείωσες ήταν το ιδεώδες Εγώ.»

«Το ιδεώδες Εγώ. Ακριβώς. Και τι είναι αυτό το ιδεώ­δες Εγώ;»

«Η ιδέα που έχω για το πώς θα έπρεπε να είμαι, ή το αποτέλεσμα της διαπαιδαγώγησής μου, ή πώς θέλει η κοι­νωνία να είμαι... Είπαμε πολλά πράγματα...»

«Πολύ ωραία! Όλα αυτά. Επομένως, αν θέλω να ξεφύγω απ’ αυτό το αδιέξοδο —και το πιθανότερο είναι πως έχω αρχίσει να βιάζομαι να βγω απ’ τον κύκλο, γιατί όλο και συνειδητοποιώ πως έχω παγιδευτεί μέσα του— αυτό που πρέπει να κάνω είναι ν’ απαλλαγώ από την ιδέα του ιδεώδους Εγώ. Ξανακοίταξε τη γραφική παράσταση που φτιάξαμε και φαντάσου τι θα συμβεί αν διαγράψουμε αυτό το ιδεώδες Εγώ.»

«Αν βγάλω από το μυαλό μου την ιδέα ότι πρέπει να εί­μαι κατά έναν συγκεκριμένο τρόπο, απομένει μόνο το πραγ­ματικό Εγώ.»

«Σωστά. Κι αν δεν έχω μέτρο σύγκρισης, δεν έχω ούτε και συνείδηση του υποτιθέμενου ελλείμματος, οπότε δεν χρειάζεται αυτοαπαίτηση, ούτε έχω λόγο για επιπλή­ξεις. Δεν χρειάζεται να προσπαθώ να γίνω αυτός που δεν είμαι, ούτε υπάρχει απογοήτευση που δεν τα καταφέρνω. Όταν απελευθερωθούμε από τους μηχανισμούς αυτοβασανισμού, θα ευδοκιμήσει και η αυτοεκτίμηση. Η αυτοεπίκριση θα δώσει τη θέση της στην επιείκεια του καθενός προς τον εαυτό του, και η σκληρή προσπάθεια θα υποχω­ρήσει υπέρ της φυσικής επιθυμίας να κάνω τα πράγματα όλο και καλύτερα. Όλα αυτά, ασφαλώς, βελτιώνουν την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου και, κατά συνέπεια, δημιουργούνται οι καλύτερες δυνατές συνθήκες για ν’ αναδυθεί από μέσα μου το πιο λαμπερό κομμάτι του Εγώ μου.Η ιδέα αυτή συνδέεται στενά με την έννοια της απο­δοχής. Το να αποδέχεται κανείς τον εαυτό του αποτελεί, όπως ξέρουμε όλοι εμείς οι θεραπευτές, μια από τις προ­κλήσεις στον αγώνα για τη διατήρηση ή την αποκατά­σταση της υγείας. Σημαίνει ότι σταματώ να αντιμάχομαι τον ίδιο μου τον εαυτό, δε θυμώνω μ’ εμένα που δεν είμαι όπως θέλουν οι άλλοι να είμαι, δεν με τιμωρώ που δεν είμαι προς το παρόν όπως θα ήθελα. Πολλές φορές, το να μην είσαι όπως περιμένουν οι άλλοι να είσαι, είναι το καλύτερο που μπορεί να σου συμβαίνει.

Απόσπασμα από το βιβλίο- Από τον εγωισμό στην αυτοεκτίμηση. Ευχαριστούμε τις εκδόσεις Όπερα για την ευγενική παραχώρηση του υλικού. 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ