Η θεμελιώδης θεωρία "yin-yang" στην Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική και η θεραπευτική της δράση

30 Ιουνίου 2016

                            ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

                                      Η Θεμελιώδης θεωρία «yin-yang»

 

 

Γράφει η Άρτεμις Καρνέζη, Θεραπεύτρια, Καθηγήτρια Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής (Π.Κ.Ι.), Βελονισμού και Ρεφλεξολογίας

Τηλ: 210 6725921 και 6932 608602

Απόσπασμα από το βιβλίο: Η ρεφλεξολογία συναντά τα πέντε στοιχεία και τους μεσημβρινούς μέρος Α'

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΑΚΑΔΗΜΙΑ

 

 

Μια από τις θεμελιώδεις πεποιθήσεις της κινεζικής φιλοσοφίας είναι η ενότητα ανθρώπου και σύμπαντος. Ο άνθρωπος και η φύση αποτελούν ενιαίο σύστημα. Τα πάντα διέπονται από τους ίδιους φυσικούς νόμους. 

Ο Λάο τσε, ιδρυτής του Ταοϊσμού, γράφει: «Ο άνθρωπος είναι διαμορφωμένος σύμφωνα με τη γη, η γη είναι διαμορφωμένη σύμφωνα με τον ουρανό, ο ουρανός είναι διαμορφωμένος σύμφωνα με το Ταό, το Ταό είναι η ίδια η φύση». 

Η αντίληψη αυτή δεσπόζει σε όλο το φάσμα της κινεζικής θεραπευτικής. Οι πρώτοι Κινέζοι γιατροί ήταν μυστικιστές και φιλόσοφοι. Πίστευαν ότι η λειτουργία του ανθρωπίνου σώματος μπορεί να γίνει κατανοητή μέσα από την παρατήρηση των φαινομένων της φύσης. Κατ’ επέκταση, θεωρούσαν ότι και οι διαταραχές του σώματος θεραπεύονται με την εφαρμογή των αρχών της φύσης.

Συνεπώς, ο θεραπευτής όφειλε να μελετήσει το ανθρώπινο σώμα μέσα από την παρατήρηση του ουρανού και της γης. Η κινεζική φιλοσοφία και η θεραπευτική αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη ύπαρξη ως άρρηκτα συνδεδεμένη με το φυσικό περιβάλλον

 

 

        

YIN - YANG

 

Η θεωρία «yin-yang» είναι η πιο θεμελιώδης αντίληψη της παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής. Στο Βιβλίο των Αλλαγών (700 π.Χ.) βρίσκεται μια από τις πρώτες αναφορές για το yin και το yang, όπου οι δύο έννοιες αποδίδονται με δύο διακοπτόμενες και μια συνεχόμενη γραμμή αντίστοιχα. 

 

 

 

Από τα τέσσερα αυτά διαγράμματα, προσθέτοντας μια yin ή μια yang γραμμή, προκύπτουν οχτώ τρίγραμμα. Οι διάφοροι συνδυασμοί τους δημιουργούν τα 64 εξάγραμμα. Αυτά συμβολίζουν όλα τα πιθανά φαινόμενα του σύμπαντος που στη βάση τους υπάρχουν οι δύο πόλοι του yin και του yang.  

 

 

 

Το ιδεόγραμμα του yin απεικονίζει τη σκοτεινή-συννεφιασμένη πλευρά ενός λόφου, ενώ το ιδεόγραμμα του yang απεικονίζει τη φωτεινή-ηλιόλουστη πλευρά του λόφου. Έτσι το σκοτάδι είναι yin, ενώ το φως είναι yang. Η κυκλική κίνηση των δύο φάσεων, του yin και του yang, και η μετάβαση από τη μια φάση στην άλλη προκύπτουν από τη διαρκή εναλλαγή της νύχτας και της ημέρας. 

Έτσι, η ημέρα αντιπροσωπεύει το yang και η νύχτα το yin. Κατ’ επέκταση, ο ήλιος και η δραστηριότητα, το yang, ενώ η σελήνη και η ηρεμία, το yin. O ουρανός που περιέχει τον ήλιο είναι yang, ενώ η γη είναι yin. Κατά τους αρχαίους Κινέζους, ο ουρανός είναι κυκλικός και η γη είναι επίπεδη. Άρα ο κύκλος είναι yang, ενώ το τετράγωνο yin.  Ο χρόνος και η κίνηση είναι yang. Ο χώρος και η ακινησία είναι yin. Η κίνηση των πλανητών μέσα στο σύμπαν, όπως και οι ίδιοι οι πλανήτες, είναι yang. Ενώ, το ίδιο το διάστημα, ο χώρος που βρίσκονται τα άστρα και οι πλανήτες είναι yin.    

 

 

 

Ο ημερήσιος κύκλος του yin και yang

Η ανατολή από όπου βγαίνει ο ήλιος είναι yang, ενώ η δύση, όπου ο ήλιος χάνεται, είναι yin. Ο Αυτοκράτορας κοιτούσε προς τον νότο, για να δεχτεί στην πρόσθια πλευρά του σώματός του τη ζεστή επιρροή του ουρανού-yang. Έτσι, ο βορράς, πιο κρύος και πιο σκοτεινός, είναι yin.  

H ανατολή - yang βρίσκεται στα αριστερά και η δύση - yin στα δεξιά.  Έτσι, καθορίστηκε η αριστερή πλευρά ως yang και η δεξιά ως yin.  Το yin και το yang είναι η έκφραση της δυαδικότητας στον χρόνο και η εναλλαγή των δύο αντίθετων πόλων μέσα σ’ αυτόν. Κάθε φαινόμενο εξελίσσεται σε μια κυκλική κίνηση αλλαγής και ανάπτυξης. Η μέρα αλλάζει σε νύχτα, το καλοκαίρι σε χειμώνα, η ανάπτυξη σε παρακμή και αντιστρόφως.

Η εξέλιξη όλων των φαινομένων στο σύμπαν είναι το αποτέλεσμα της εναλλαγής των δύο αντίθετων πόλων και συμβολίζεται από το yin και το yang. Κάθε φαινόμενο, τη στιγμή που εκδηλώνεται, εμπεριέχει και τους δύο πόλους σε διαφορετικά ποσοτικά επίπεδα. Το yin και το yang είναι οι δύο πλευρές –δυαδικότητα– σε κάθε αντικείμενο, σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε ον και σε κάθε φυσικό φαινόμενο.

Τα πάντα γύρω μας μπορούν να περιγραφούν μέσα από τη θεωρία του yin και yang. Οι δύο αυτές πλευρές υπάρχουν συγχρόνως, όμως σε διαφορετικές αναλογίες κι έτσι μπορούμε να αναφερόμαστε στην επικράτηση της μιας επί της άλλης σε όλα τα φυσικά φαινόμενα. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε πως κάτι είναι απόλυτα yin ή απόλυτα yang, γιατί αυτές οι δύο πλευρές βρίσκονται πάντα μαζί, έτσι ώστε, αν κάποια δεν υφίσταται, η άλλη θα χάσει επίσης την ύπαρξή της. Μέσα στο yin υπάρχει πάντα το yang.

Μέσα στο yang υπάρχει πάντα το yin. Ο απόλυτος διαχωρισμός τους σημαίνει την ολοκληρωτική ανυπαρξία, υπό μια έννοια, τον θάνατο. 

Tai Ji

 

 

Το σύμβολο του yin και του yang και ο ορισμός του σε ελεύθερη μετάφραση: 

ο «Μέγιστος πόλος»   ο «Ουράνιος πόλος»

το «Υπέρτατο άκρο»   το «Υπέρτατο ύστατο»   

 

- To yin και το yang είναι μια ολότητα από αντίθετες, αλλά και συμπληρωματικές δυνάμεις. 

- Το yang εμπεριέχει τον σπόρο του yin και το yin εμπεριέχει τον σπόρο του yang. 

- Τίποτα δεν είναι απόλυτα yin ή απόλυτα yang.

- To yang μεταλλάσσεται σε yin και αντιστρόφως.   

-Το yin και το yang βρίσκονται σε μια αέναη κυκλική κίνηση, στην οποία άλλοτε επικρατεί το ένα και άλλοτε το άλλο. 

- Όσο περισσότερη ισότητα υπάρχει μεταξύ τους ποσοτικά, τόσο περισσότερη αρμονία υπάρχει. 

 

ΤΟ YIN ΚΑΙ ΤΟ YANG ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ

Το yin και το yang υπάρχουν μαζί και σχετίζονται μεταξύ τους, προκαλώντας αλλαγές όταν το ένα αναπτύσσεται ή το άλλο μειώνεται. Η κατάσταση αυτή περιγράφεται ως επικράτηση του ενός ή του άλλου, υπερβολή του ενός και ανεπάρκεια του άλλου κ.λπ. Η επικράτηση του ενός δίνει τον yin ή yang χαρακτήρα σε ένα αντικείμενο ή φαινόμενο. Η ασθένεια είναι το αποτέλεσμα της ανισορροπίας του yin και του yang. Για την αποκατάσταση και την επαναφορά των δύο πόλων είναι απαραίτητη η σύνδεση με τους φυσικούς νόμους.

 Όσον αφορά το ανθρώπινο σώμα, την υλική και την άυλη υπόστασή του, η ισορροπία διατηρείται ζώντας κοντά και μέσα στη φύση, ακολουθώντας κυρίως την κυκλική κίνηση του φωτός και των εποχών. Εναρμονίζοντας τον βασικό τρόπο ζωής –ύπνο, δραστηριότητα, διατροφή– με τους νόμους της φύσης και παρεμβαίνοντας στη διαταραχή, αν προκύψει, του σώματος με φυσικές θεραπευτικές μεθόδους, τότε σώμα, πνεύμα και ψυχή συντονίζονται στην αρχική τους συχνότητα. 

Αντιλαμβάνεσαι το yin και yang μέσα σου, είσαι η κίνησή του και η εναλλαγή του, είσαι ο χώρος μεταξύ των δύο πόλων, αφήνεσαι στη φυσική τάξη και τη ροή της ενέργειας. Είσαι μέρος της ροής. Είσαι η ροή. Αποδέχεσαι όλα τα στάδια της εξέλιξης, της ακμής και της παρακμής. Οι πράξεις σου είναι σημαντικές για τη διατήρηση των φυσικών νόμων.  

 

Η ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΑΥΞΟΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ YIN ΚΑΙ ΤΟΥ YANG

Τo yin και το yang βρίσκονται σε κατάσταση διαρκούς εναλλαγής. Όταν το ένα αυξάνεται, το άλλο μειώνεται ώστε να διατηρείται η ισορροπία. Αυτή η εναλλαγή γίνεται βαθμιαία, όπως ακριβώς η νύχτα διαδέχεται τη μέρα και η μέρα τη νύχτα, ή το καλοκαίρι τον χειμώνα και ο χειμώνας το καλοκαίρι.  Η αμοιβαία εναλλαγή του yin και του yang παρατηρείται και στο σώμα, είτε με φυσιολογικό τρόπο είτε με παθολογικό. Π.χ. το καλοκαίρι το κλίμα είναι ζεστό-yang και το σώμα, για να ισορροπήσει απέναντι στη ζέστη, αποβάλλει περισσότερο ιδρώτα-yin. Τον χειμώνα το κλίμα είναι ψυχρό-yin και το σώμα τρέμει, δηλαδή κινείται, ώστε να παραγάγει περισσότερη ζέστη-yang. Αυτό είναι ένα παράδειγμα φυσιολογικής εναλλαγής του yin και του yang. Σε μια παθολογική κατάσταση, το yin ή το yang μπορεί να υπερέχει τόσο, ώστε να μειώσει υπερβολικά το άλλο. Π.χ. μια αυξημένη θερμοκρασία στο σώμα, όπως ένας υψηλός πυρετός (κατάσταση υπερβολής του yang), μπορεί να οδηγήσει σε κατανάλωση των σωματικών υγρών και ξηρότητα του σώματος (κατάσταση ανεπάρκειας του yin).

Έτσι, σε παθολογικές καταστάσεις το σώμα μας μπορεί να βρεθεί σε:

- Υπερβολή του yin (π.χ. υπερβολή κρύου που μειώνει τη ζέστη-yang).

- Υπερβολή του yang (π.χ. υπερβολή ζέστης που εξατμίζει τα υγρά-yin και οδηγεί σε ξηρότητα-yang).

- Ανεπάρκεια του yin (π.χ. ανεπάρκεια φυσιολογικών σωματικών υγρών που οδηγεί σε ζέστη-φωτιά και ξηρότητα-yang).

- Ανεπάρκεια του yang (π.χ. ανεπάρκεια φυσιολογικής  ζέστης και θερμότητας που οδηγεί σε κρύο yin). 

Παρ’ όλο που το αποτέλεσμα της παθολογίας σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται να είναι το ίδιο (βλ. π.χ. η υπερβολή του yang ή η ανεπάρκεια του yin, όπου και τα δύο οδηγούν σε ξηρότητα), η θεραπευτική αντιμετώπιση διαφέρει. Η προσέγγιση στη θεραπεία γίνεται με βάση την πηγή της παθολογίας και το ενεργειακό υπόβαθρο που κυριαρχεί στο σώμα.  Έτσι, στην πρώτη περίπτωση, που είναι μια κατάσταση υπερβολής, στόχος της θεραπείας είναι η αποβολή του βλαπτικού παράγοντα από το σώμα (εδώ της ζέστης) και η διασπορά της συσσωρευμένης ενέργειας. Στην δεύτερη περίπτωση της ανεπάρκειας (εδώ των υγρών του σώματος), στόχος της θεραπείας είναι η ενυδάτωση και η τόνωση της ενέργειας. Η κατανόηση του φαινομένου yin και yang είναι σημαντική γιατί σε βοηθάει να επιτρέπεις στο σώμα σου τη φυσική εναλλαγή της ροής της ενέργειας, από τη yin στη yang κατάσταση και αντίστροφα. Παράλληλα, σε βοηθάει να δρας προληπτικά, ώστε να μη χάνεται η ισορροπία των φυσικών λειτουργιών.

Στη θεραπευτική μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν τέσσερις στόχοι:

- Να αυξήσουμε το yang.  

-Nα αυξήσουμε το yin.

- Να μειώσουμε το yang.

- Να μειώσουμε το yin. 

 

Στο σώμα, το δίπολο yin και yang, αναφέρεται κυρίως:

1. Στον τοπικό προσδιορισμό οργάνων, ιστών, μερών του σώματος, αλλά και συμπτωμάτων. Έτσι, όσο πιο ψηλά ή εξωτερικά στο σώμα βρίσκεται ή βιώνουμε κάτι, θεωρείται περισσότερο yang από κάτι που βρίσκεται και εκδηλώνεται πιο χαμηλά ή πιο εσωτερικά, που θεωρείται yin.

2. Στην ποιότητα των βιωμάτων/συμπτωμάτων. Έτσι, μια κατάσταση όταν είναι οξεία ή όταν αυξάνει την θερμοκρασία του σώματος χαρακτηρίζεται ως yang, σε σχέση με μια χρόνια ή μια κατάσταση που δημιουργεί αίσθημα κρύου, που χαρακτηρίζεται ως yin. 

3. Στον διαχωρισμό της υλικής δομής των οργάνων και των ιστών από τη λειτουργία τους. Έτσι, yin είναι η υλική (στατική με μια έννοια) δομή, ενώ yang οι λειτουργίες των δομών αυτών, αφού οι λειτουργίες χαρακτηρίζονται από κίνηση και η κίνηση από θερμότητα. Έτσι, η ανατομία είναι yin, ενώ η φυσιολογία yang.

4. Στην ενεργειακή σχέση των οργάνων. Κάποια όργανα, λόγω των της δομής και των λειτουργιών τους, είναι περισσότερο yang από άλλα, που έχουν περισσότερο yin χαρακτήρα. Έτσι, δημιουργούνται ζεύγη οργάνων αποτελούμενα από ένα yin και ένα yang όργανο, που το ένα συμπληρώνει και βοηθά ενεργειακά τις λειτουργίες του άλλου.  

Κάθε μέρος του σώματος χαρακτηρίζεται, πάντα σε σύγκριση με κάποιο άλλο, ως yin ή ως yang. Έτσι, ένας βασικός διαχωρισμός είναι ο εξής:    

 

 

 

                       

YIN KAI YANG ΟΡΓΑΝΑ/ZANG–FU

Όλα τα ζωτικά όργανα χαρακτηρίζονται από ύλη και λειτουργία. Η ύλη ενός οργάνου, δηλαδή τα κύτταρά του, οι ιστοί του, οι χυμοί του, το αίμα του, είναι υλικές μορφές ενέργειας και άρα yin.

Οι λειτουργίες ενός οργάνου, επειδή χαρακτηρίζονται από κίνηση και θερμότητα, είναι yang. 

Όμως, όλα τα εσωτερικά όργανα έχουν μια περισσότερο yin ή περισσότερο yang υπόσταση, έναν περισσότερο yin ή περισσότερο yang χαρακτήρα, ανάλογα με τις λειτουργίες τους. 

Τα yin όργανα είναι συμπαγή στην υλική τους δομή και ο κινεζικός όρος για την έννοια αυτή είναι «zang». Τα όργανα αυτά έχουν την ιδιότητα να παράγουν και να συσσωρεύουν ζωτικές ουσίες και γι’ αυτό έχουν yin χαρακτήρα.

 Τα yang όργανα είναι κοίλα και σχετικά κενά και ο όρος για την έννοια αυτή είναι «fu». Έχουν την ιδιότητα να υποδέχονται και να κινούν την τροφή και τα υγρά στο σώμα, καθώς και τις ζωτικές ουσίες που παράγουν τα zang όργανα, γι’ αυτό έχουν yang χαρακτήρα. Έτσι, προκύπτει ο εξής διαχωρισμός και τα εξής ενεργειακά ζεύγη οργάνων:  

 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ