Ογκο-Υπερθερμία: Σε ποιές περιπτώσεις ενδείκνυται η αντικαρκινική θεραπεία

18 Αυγούστου 2016

ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ, ΟΓΚΟΘΕΡΜΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ


Υπερθερμία ή Θερμοθεραπεία είναι είδος αντικαρκινικής θεραπείας, κατά το οποίο οι ιστοί του σώματος υποβάλλονται σε υπερθέρμανση (μέχρι και 45οC), με σκοπό την εκλεκτική πρόκληση βλάβης στα καρκινικά κύτταρα.

Η Υπερθερμία ή Θερμοθεραπεία χρησιμοποιείται σχεδόν πάντα σε συνδυασμό και συμπληρωματικά με την Ακτινοθεραπεία ή/και την Χημειοθεραπεία

Σήμερα χρησιμοποιούνται δύο κυρίως τρόποι εφαρμογής της Υπερθερμίας, αναλόγως με την περίπτωση: Η τοπική-περιοχική και η ολοσωματική.Η συμβατική τεχνολογία για την τοπική-περιοχική Υπερθερμία είναι μικροκυματική (τεχνολογία Magnetron και Thermotron), που εστιάζεται στην περιοχή του όγκου (χωρίς εκλεκτικότητα).

Η τεχνολογία για την ολοσωματική Υπερθερμία είναι κυρίως φιλτραρισμένη υπέρυθρη ακτινοβολία, χρησιμοποιούνται όμως με επιτυχία και άλλες τεχνολογίες.

Το οφέλιμο βιολογικό αποτέλεσμα της Υπερθερμίας είναι:

Η θερμική βλάβη στα καρκινικά κύτταρα (αλλαγή των πρωτεϊνικών δομών)

Η ευαισθητοποίησή τους στην επίδραση της ακτινοθεραπείας (επειδή βελτιώνεται η οξυγόνωση).

Η ευαισθητοπίησή τους στην επίδραση της χημειοθεραπείας (επειδή αυξάνει η αιματική ροή, άρα και η βιοδιαθεσιμότητα του φαρμάκου).

Η Υπερθερμία είναι επισήμως και διεθνώς αναγνωρισμένη ιατρική ακτινοθεραπευτική πράξη. Από την άποψη της αναγνώρισης, δεν ανήκει στις εναλλακτικές θεραπείες. Επειδή όμως δεν έχει καμμία παρενέργεια (όπως έχουν οι άλλες αναγνωρισμένες θεραπείες), πολλοί θέλουν να την ταξινομούν στις εναλλακτικές θεραπείες. Οπως και να την ταξινομήσει κανείς όμως, η Υπερθερμία (και ιδίως η Ογκοθερμία) είναι το απαραίτητο και αθώο φυσικό συμπλήρωμα κάθε άλλης αντικαρκινικής θεραπείας.

 

Με τον όρο Ογκοθερμία περιγράφεται η νεώτερη τεχνολογική εξέλιξη της τοπικής-περιοχικής Υπερθερμίας. Ο όρος Ογκοθερμία αντικατέστησε τον αρχικό όρο Ηλεκτρο-Υπερθερμία, τον οποίον ακόμη προτιμούν μερικοί επιστήμονες (πλήρης όρος: Εξωτερική, διαμορφωμένη, εντωβάθει ηλεκτρο-υπερθερμία).

Η τεχνολογία για την Ογκοθερμία είναι μορφοκλασματικά διαμορφωμένο χωρητικό (πυκνωτικό) εναλλασσόμενο ηλεκτρικό πεδίο, που επιδρά αποκλειστικά στους κακοήθεις όγκους, διότι συγεντρώνεται εκλεκτικά από αυτούςΤο φυσικό αποτέλεσμα της Ογκοθερμίας δεν είναι αλπά επαγωγή θερμότητας (άρα υπερθέρμανση) στον όγκο (και όχι στους γύρω φυσιολογικούς ιστούς). Είναι μετρήσιμη ενεργητική παραγωγή θερμότητας στις μεμβράνες των καρκινικών κυττάρων (αφού αυτά έχουν τη μεγαλύτερη αγωγιμότητα), χωρίς διάχυση στα γύρω.

Το οφέλιμο βιολογικό αποτέλεσμα της Ογκοθερμίας είναι:

 

Ο εξαναγκασμός των καρκινικών κυττάρων σε απόπτωση (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος - PCD), μια λειτουργία ελέγχου των φυσιολογικών κυτταρικών πληθυσμών, η οποία απουσιάζει από τον καρκίνο (γι΄ αυτό οι όγκοι μεγαλώνουν ανεξέλεγκτα).

Η ευαισθητοποίησή τους στην επίδραση της ακτινοθεραπείας (επειδή βελτιώνεται η οξυγόνωση).

Η ευαισθητοπίησή τους στην επίδραση της χημειοθεραπείας (επειδή αυξάνει η αιματική ροή, άρα και η βιοδιαθεσιμότητα του φαρμάκου).

Η συρρίκνωη των μακρυνών μεταστάσεων (abscopal effect)

Η ανοσοδιέγερση.

 

Υπερθερμία και Ογκοθερμία: Τί είναι;


Υπερθερμία ή Θερμοθεραπεία είναι είδος αντικαρκινικής θεραπείας, κατά το οποίο οι ιστοί του σώματος υποβάλλονται σε υπερθέρμανση (μέχρι και 45οC), κατά περιοχές ή ολοσωματικά. Η έρευνα έχει δείξει ότι οι υψηλές θερμοκρασίες βλάπτουν και μπορεί (κάτω από προϋποθέσεις) να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα, συνήθως με λίγη ή καθόλου συνοδό βλάβη των υγιών ιστών (1). Σκοτώνοντας καρκινικά κύτταρα και αλλοιώνοντας πρωτεΐνες και ενδοκυτταρικές δομές (2), η υπερθερμία έχει τη δυνατότητα να μειώνει τους όγκους.

 

Η ογκοθερμική κυτταρομείωση επιτυγχάνεται με την επιβολή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου(PCD=Programmed Cell Death) στα καρκινικά κύτταρα. Η διαδικασία PCD λέγεται και "απόπτωση". Η απόπτωση δεν παρατηρείται στα καρκινικά κύτταρα, αλλά μόνο σε φυσιολογικούς ιστούς.

 
OncoThApoptoticCycleSmall
Ογκοθερμία και αποπτωτικός μηχανισμός
 

Η Υπερθερμία και η Ογκοθερμία, παρ΄ ότι είναι επίσημες και διεθνώς αναγνωρισμένες ακτινοθεραπευτικές πράξεις, εγκεκριμένες από το ΚεΣΥ, δεν είναι ακόμη πολύ διαδεδομένες στη χώρα μας.


Πώς χρησιμοποιείται η Υπερθερμία ως αντικαρκινική θεραπεία; 


Η Υπερθερμία είναι ογκοκαταστροφική θεραπεία, όπως και η Ακτινοθεραπεία και η Χημειοθεραπεία. Ακριβώς όπως και αυτές, δεν έχει την ικανότητα να εκριζώνει πλήρως τα καρκινικά κύτταρα. Πάντα παραμένουν πληθυσμοί κυττάρων με θερμοαντοχή (όπως και με ακτινοαντοχή ή χημειοαντοχή), έστω και σε νεκροβιωτική κατάσταση. Γι΄ αυτόν τον λόγο η Υπερθερμία εφαρμόζεται σχεδόν πάντα σε συνδυασμό με Ακτινοθεραπεία ή/και Χημειοθεραπεία, ανάλογα με την περίπτωση (1, 3). Η προσθήκη Υπερθερμίας στο θεραπευτικό σχήμα δεν επιφέρει απλά ένα αθροιστικό αποτέλεσμα: Πολλαπλασιάζει την δράση των άλλων θεραπειών. Η Υπερθερμία, αυξάνοντας την προσφορά οξυγόνου στον όγκο, ευαισθητοποιεί τα καρκινικά κύτταρα στην ακτινοβολία, ενώ παράλληλα βλάπτει η ίδια άλλα κύτταρα, τα οποία είναι ακτινοάντοχα· έτσι δεν επιτυγχάνεται απλά αθροιστικό αποτέλεσμα, αλλά πολλαπλασιαστικό. Οταν οι δύο αυτές θεραπείες δίδονται σε συνδυασμό, καλό είναι να απέχουν μεταξύ τους 1-3 ώρες. Η Υπερθερμία ένισχύει επίσης την δράση των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, διότι αυξάνει την αιματική ροή του όγκου, άρα και την προσφορά φαρμάκου στον στόχο (βιοδιαθεσιμότητα). Οταν γίνεται συνδυασμός, καλό είναι η Υπερθερμία να ακολουθεί τη Χημειοθεραπεία μέσα στο επόμενο 12ωρο.

Στην περίπτωση της Ογκοθερμίας, ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι, με την τοπική θεραπεία στην πρωτοπαθή εστία του νεοπλάσματος, παρατηρείται ενίοτε και συρρίκνωση των μακρυνών μεταστάσεων, παρά το γεγονός ότι σ΄αυτές δεν εφαρμόστηκε θεραπεία (abscopal effect). Ενα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι ο όγκος δεν υπερθερμαίνεται, με αποτέλεσμα να μη προκαλείται ποτέ το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αντιστροφής άρδευσης, που ακυρώνει μερικά πλεονεκτήματα της κλασσικής υπερθερμίας. Είναι άλλωστε γνωστό ότι, σε θερμοκρασίες άνω των 40ο C, οι ανοσολογικές διαδικασίες επιβραδύνονται.

Η συνδυασμένη εφαρμογή Υπερθερμίας και Χημειο- Ακτινοθεραπείας έχει μελετηθή εκτενώς σε περιπτώσεις καρκίνου διαφόρων οργάνων και περιοχών, περιλαμβανομένων των σαρκωμάτων, μελανωμάτων, καρκίνων κεφαλής & τραχήλου, εγκεφάλου, πνεύμονος, οισοφάγου, μαστού, ουροδόχου κύστεως, ορθού, ήπατος, σκωληκοειδούς αποφύσεως, τραχήλου μήτρας, και περιτοναίου (μεσοθηλίωμα) (1, 3–7). Πολλές από αυτές τις μελέτες έδειξανσημαντική μείωση του μεγέθους των όγκων, όταν η υπερθερμία συμπλήρωνε τη βασική θεραπεία (1, 3, 6, 7). Σε μερικές μάλιστα από αυτές τις μελέτες (3, 5, 7) τεκμηριώθηκε και σημαντική αύξηση της επιβίωσης των ασθενών.


Ποιά είναι η επίδραση της Υπερθερμίας στο ανοσοποιητικό σύστημα;


Πέρα από την άμεση αντικαρκινική δράση της, η Υπερθερμία και Ογκοθερμία συμβάλλει και με παράπλευρο τρόπο στην καταπολέμηση του καρκίνου, μέσω της ανοσοδιεγερτικής δράσης, την οποίαν εμφανίζει (10). Το ανοσοποιητικό σύστημα των θηλαστικών βελτιστοποιεί την απάντησή του στα βλαπτογόνα ερεθίσματα (ιοί, βακτήρια, νεοπλάσματα κλπ) σε θερμοκρασίες υψηλότερες της κανονικής (37οC), δηλαδή κατά την πυρετική αντίδραση. Στην θερμοκρασιακή περιοχή 37.5-40.0οC ευνοείται η παραγωγή αντισωμάτων και οπολλαπλασιασμός και μετανάστευση όλων των ειδών ανοσοκυττάρων, προς τις περιοχές της βλάβης. Επάνω από τους 40ο C, οι διαδικασιες αυτές σταδιακά επιβραδύνονται. Ειδικότερα κατά την τοπική-περιοχική εφαρμογή Ογκοθερμίας, τα κύτταρα αντιδρούν στο θερμικό στρες με παραγωγή ειδικών πρωτεϊνών, που λέγονται Heat Shock Proteins (HSP). Οι HSP είναι ισχυροί ανοσοτροποιποιητικοί παράγοντες και έχουν την ιδιότητα να διεγείρουν την ενδογενή και την προσαρμοστική ανοσοαπάντηση στους όγκους (11). Με την επιστημονικά σωστή χρήση της Ογκοθερμίας, οι HSP εξωτερικεύονται και καθιστούν το καρκινικό κύτταρο ανιχνεύσιμο από τα φονικά Τ-λεμφοκύτταρα. Η βελτιστοποίηση των αμυντικών συστημάτων του οργανισμού (ανοσοδιέγερση) καθιστά εφικτή την καταπολέμηση του καρκίνου και με τις δικές του δυνάμεις, πχ με δενδριτικά κύτταρα: Εχει αποδειχθεί ότι συνδυασμός Ογκοθερμίας (modulated electro-hyperthermia) με έγχυση ἐπεξεργασμένων αυτόλογων δενδριτικών κυττάρων επιφέρει ελάττωση των μεμακρυσμένων μεταστάσεων, χωρίς αυτές να υποβληθούν σε θεραπεία (abscopal effect) (12).


Ποιοί είναι οι τρόποι εφαρμογής της Υπερθερμίας και Ογκοθερμίας;


Σήμερα χρησιμοποιούνται δύο κυρίως τρόποι εφαρμογής της Ογκο-Υπερθερμίας, αναλόγως με την περίπτωση: Η τοπική-περιοχική ογκοθερμία και η ολοσωματική υπερθερμία. (1, 3–9).
 

Τοπική-Περιοχική Υπερθερμία: Με αυτήν επιτυγχάνεται τοπική θέρμανση του όγκου ή της περιοχής του όγκου, ανάλογα με την περίπτωση. Οι συμβατικές συσκευές, τεχνολογίας Magnetron και Thermotron, επιτυγχάνουν την θέρμανση όλης της περιοχής που βρίσκεται μέσα στο θεραπευτικό πεδίο (συμπεριλαμβανομένου και του όγκου), θέτοντας σε κίνηση τα μόρια του ύδατος, αφού αυτά συντονίζονται εκλεκτικά στην εκπεμπόμενη συχνότητα. Ο μηχανισμός αυτός δεν μπορεί να κάνει διάκριση του όγκου από τους γύρω υγιείς ιστούς, και αυξάνει τη θερμοκρασία σε όλη την περιοχή.

 
OHThPrincipleSmall
Γενική αρχή λειτουργίας: Ο όγκος συμπυκνώνει εκλεκτικά την ενέργεια του πεδίου
 

Οι υπερσύγχρονες συσκευές Ογκοθερμίας δεν προκαλούν απλή υπερθέρμανση της περιοχής του όγκου, όπως στη συμβατική υπερθερμία. Επιτυγχάνουν σχεδόν απόλυτη εστίαση της χορηγούμενης ενέργειας μέσα στον όγκο (σε κυτταρικό επίπεδο). Η θέρμανση του όγκου επιτυγχάνεται με δύο μηχανισμούς:

 

Από την ομική αγωγιμότητα (μετριέται σε μονάδες mho, το αντίστροφο του ohm) που παρουσιάζει ο όγκος στη μετακίνηση ιοντικών ηλεκτρικών φορτίων, κάτω από την επίδραση του εφαρμοζόμενου θεραπευτικού ηλεκτρικού πεδίου.

Από την αύξηση της κινητικής ενέργειας των λιπιδικών "σχεδιών" (lipid rafts), που υπάρχουν στην κυτταρική μεμβράνη των ογκοκυττάρων. Αυτό οδηγεί σε μεγάλη τοπική υπερθέρμανση των μεμβρανών, χωρίς να αυξάνει την μέση θερμοκρασία του όγκου περισσότερο από 40ο C.

Η μετακίνηση των ιόντων γίνεται εντονότερα μέσα στον όγκο, σε σύγκριση με το περιβάλλον του, διότι οι καρκινικοί όγκοι είναι πολύ πιο αγώγιμοι ηλεκτρικά από τους φυσιολογικούς ιστούς. Οι λιπιδικές σχεδίες είναι αυτόχθονα νανοσωματίδια της κυτταρικής μεμβράνης, σχετιζόμενα (μεταξύ άλλων) και με τον μηχανισμό αθανασίας των καρκινικών κυττάρων. Συντονίζονται και διεγείρονται κινητικά υπό την επίδραση του μορφοκλασματικά διαμορφωμένου υψίσυχνου εναλλασσόμενου ηλεκτρικού πεδίου, και αυτή η κινητική διέγερση ισοδυναμεί μευπερεκλεκτική αύξηση της θερμοκρασίας της κυτταρικής μεμβράνης του κάθε καρκινικού κυττάρου χωριστά. Η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ μεμβάνης και κυτταροπλάσματος, που έχει τεκμηριωθεί και πειραματικά, αυξάνει τα δεσμοσώματα μεταξύ των (πρώην) ανεξάρτητων καρκινικών κυττάρων και ενεργοποιεί τον εξωγενή μηχανισμό κυτταρικού θανάτου (απόπτωση ή Programmed Cell Death).

 
ht3000 2
Το σύστημα της ολοσωματικής υπερθερμίας
 

Ολοσωματική ΥπερθερμίαΗ ολοσωματική υπερθερμία είναι στην πραγματικότητα τεχνητός, εξωγενής πυρετός, που επιτυγχάνεται με εξωτερική υπερθέρμανση με λυχνίες υπερύθρου φωτός, και παράλληλο περιορισμό της απαγωγής θερμότητος. Ταξινομικά υποδιαιρείται σε ενδιάμεση υπερθερμία (moderate), στην οποία η θερμοκρασία του σώματος διατηρείται στην περιοχή των 39ο-41o C, και σε ακραία υπερθερμία (extreme), στην οποία η θερμοκρασία του σώματος διατηρείται στην περιοχή 41o-43.5oC.


 Εχει η Υπερθερμία και Ογκοθερμία επιπλοκές ή παρενέργειες;


Οι επιπλοκές της θερμοθεραπείας είναι ανάλογες με τον τρόπο εφαρμογής της (περιοχική-ολοσωματική), με την έκτασι και το είδος του νοσήματος, τα συμπαρομαρτούντα νοσήματα, την ηλικία και τη γενική κατάσταση. Οι περισσότεροι φυσιολογικοί ιστοί δεν παραβλάπτονται κατά την θερμοθεραπευτική συνεδρία, αν η θερμοκρασία στον ιστό παραμένει κάτω από 43.8°C. Επειδή όμως τα χαρακτηριστικά των διαφόρων ιστών διαφέρουν (θερμοχωρητικότητα, απαγωγή θερμότητας, θερμοαντοχή), είναι δυνατή η υπερθέρμανση σε κάποια σημεία.

Στην περιοχική υπερθερμία εμφανίζονται σπανίως εγκαύματα του δέρματος με εκδηλώσεις οίδημα, ερυθρότητα, φυσαλίδες, πόνο (1, 5, 7).

Στην σύγχρονη Ογκοθερμία, η υπερθέρμανση των ιστών είναι αδύνατη, συνεπώς, δεν υπάρχουν και επιπλοκές.

Η ολοσωματική υπερθερμία, όταν εκτελείται ως ενδιάμεση, δεν παρουσιάζει παρενέργειες σε ασθενείς που είναι σε σχετικά καλή γενική κατάσταση. Όταν εκτελείται ως ακραία, είναι δυνατόν να παρουσιάσει αρκετά συχνά ναυτία, διάρροια και εμέτους μετά τη συνεδρία (7), σπανιότερα δε και σοβαρότερες επιπλοκές, ανάλογα με την κατάσταση και τα συνυπάρχοντα νοσήματα (1, 3, 7). Γι΄ αυτό η ακραία ολοσωματική υπερθερμία εκτελείται υποχρεωτικά σε νοσοκομειακό περιβάλλον με αναισθιολογική επίβλεψη και κάλυψη από άλλες ειδικότητες αν χρειαστεί.


Ποιό είναι το παρόν και το μέλλον της Υπερθερμίας;


Η τεχνολογική πρόοδος κατέστησε πλέον εφικτή την εφαρμογή της πανάρχαιας αυτής θεραπευτικής ιδέας, χωρίς τις επιπλοκές και παρενέργειες του παρελθόντος. Σήμερα όλες σχεδόν οι περιπτώσεις καρκίνου μπορούν να απολαύσουν άμεσα ή έμμεσα οφέλη από τη συμπλήρωση της βασικής θεραπείας τους με περιοχική Ογκοθερμία ή/και ολοσωματική Υπερθερμία. Είναι βέβαιο ότι στο μέλλον οι τεχνολογία και οι τεχνικές θα εκλεπτυνθούν ακόμη περισσότερο. Οπως σε όλες τις ιατρικά προηγμένες χώρες, έτσι και στην Ελλάδα, ήρθε πλέον η στιγμή να προσφερθεί στο κοινό η ευεργετική, ακίνδυνη και περιωρισμένου κόστους Ογκοθερμία και Ολοσωματική Υπερθερμία.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑΣ

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Νέα επίθεση του ISIS αναμένει η ΕΕ
Τα νέα της ημέρας
11:39 Νέα επίθεση του ISIS αναμένει η ΕΕ