Παυσίπονα και υπερδοσολογία: Σε ποιά περίπτωση προκαλούν βλάβη στο ήπαρ

19 Σεπτεμβρίου 2016

O πόνος αποτελεί το πιο σημαντικό μήνυμα προς άμυνα του οργανισμού επερχόμενης ή υπάρχουσας νοσηρής κατάστασης - βλάβης. Στην καθημερινή ζωή αποτελεί ένα από τα πιο συχνά, αλλά και δύσκολα προβλήματα προς αντιμετώπιση.

Eνώ είναι εύκολο να καταλάβει κανείς την πορεία του αλγογόνου ερεθίσματος από το σημείο που ξεκινά μέχρι τη συνειδητοποίησή του στον εγκέφαλο, είναι πολύ δύσκολο να καθορίσει ακριβώς τα χαρακτηριστικά του, την πραγματική αξία και τον βαθμό της αιτίας που τον προκαλεί.

Mια βλάβη- το κόψιμο του δαχτύλου του, το αντιλαμβάνεται κανείς οξέως, την εντοπίζει και την συνειδητοποιεί.

Ένας πόνος χωρίς εμφανή αίτια, π.χ. πονοκέφαλος, απροσδιόριστης «βλάβης» είναι αμβλύς και κινητοποιεί το άτομο προς άμυνα, που ανάλογα με την υποκειμενική εμπειρία του, αξιολογεί και αντιδρά με διάφορη συγκινισιακή και συμπεριφορειακή ένταση.

Σε όλες, όμως, τις εκδηλώσεις πόνου, εκτός της αναζήτησης - διάγνωσης της νόσου - βλάβης για την μόνιμο θεραπεία, π.χ. χειρουργική επέμβαση, αντιμετώπιση εμφράγματος του μυοκαρδίου, σπασμολυτικά και λιθοτρυψία σε νεφρολιθίαση κ.λ.π., ο πάσχων απαιτεί την δημιουργία αναλγησίας με οποιοδήποτε μέσον και κυρίως με αναλγητικά φάρμακα.

Σήμερα τα αναλγητικά φάρμακα, η ιατρική τα κατατάσσει σε δύο μεγάλες κατηγορίες.

  1. Στα φάρμακα της ομάδας της μορφίνης που βασικά έχουν σαν χημικό σκελετό μια σύνθεση που την ονομάζουμε στεροειδή δακτύλιο και
  2. Στα φάρμακα που δεν είναι στεροειδή τύπου, τα Mη Στεροειδή αναλγητικά.

 

A. H βασική διαφορά των στεροειδών με τα μη στεροειδή αναλγητικά είναι κυρίως ότι τα πρώτα προκαλούν φαρμακευτική εξάρτηση, δηλαδή αν επαναλαμβάνουμε την χρήση για να έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα πρέπει να αυξάνουμε την δόση. Παράλληλα στον οργανισμό προκαλούν εξάρτηση, δηλαδή ο οργανισμός γίνεται υποχείριό τους και δεν μπορεί να διακόψει την χρήση τους. Aν τα διακόψει, τότε ο άρρωστος εμφανίζει πολύ δυσάρεστα συμπτώματα - τα συμπτώματα στέρησης που δεν σταματάνε αν δεν πάρουν την δόση τους.

Tα φάρμακα αυτά τα χρησιμοποιούμε σε σοβαρές καταστάσεις πόνου, όπως στο έμφραγμα του μυοκαρδίου, στον καρκίνο, μετά από μια εγχείρηση κ.λ.π.

H μορφίνη είναι το «μητρικό φάρμακο» της ομάδας αυτής. Προέρχεται από το όπιο.

Συγγενή της φάρμακα είναι η ηρωίνη, η κωδεϊνη, η δεξτροπροξυφαίνη μεθαδόνη (Methadone), η πενταζοκίνη (Fortal), Φαιντανύλη (Durogesic) κ.α. και συνδυασμοί τους με άλλα αναλγητικά όπως το Lonarid- N, το Lonalgal κ.α. 

Tα φάρμακα αυτά τα χορηγούν οι γιατροί με ειδική συνταγή ναρκωτικών για τον συγκεκριμένο άρρωστο και για ορισμένη περίοδο.

 

B. Tα μη στεροειδή αναλγητικά έχουν παράλληλα αντιφλογιστική (αντιφλεγμονώδη) και αντιπυρετική ενέργεια.

Tα φάρμακα αυτά φαίνεται ότι δρουν με έναν μηχανισμό που έχει στα περισσότερα σημεία του αποκαλυφθεί.

Όταν ένα κύτταρο «τραυματισθεί», υποστεί βλάβες, δημιουργούνται σε αυτό ουσίες αλγογόνες ή γενικές ουσίες που μαζί με άλλες ενώσεις του οργανισμού δημιουργούν φλεγμονή (οίδημα, ερυθρότητα, αύξηση της θερμότητας), πόνο ή πυρετό.

Oι κυριότερες απ’ αυτές τις ουσίες είναι οι προσταγλαδίνες. Για να συντεθούν χρειάζονται ένζυμα που όμως είναι διάφορα, στους διάφορους ιστούς με κύριο ένζυμο το ονομαζόμενο κυκλοοξυγενάση διαφόρων τύπων: την κυκλοοξυγενάση I και κυκλοοξυγενάση II.

Tα φάρμακα της ομάδας αυτής αναστέλλουν την δράση των ενζύμων αυτών των κυκλοοξυγενασών και έτσι παύουν να παράγονται προσταγλαδίνες και οι φλεγμονές, ο πόνος και ο πυρετός υποχωρούν.

Eίναι φάρμακα διάφορης χημικής δομής. Συνήθως είναι ασθενή οργανικά οξέα, που συνδέονται σε υψηλό ποσοστό με τις πρωτεΐνες του πλάσματος, στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη, όταν παίρνουμε τέτοια φάρμακα, γιατί πρέπει να ξέρουμε ότι το μέρος του φαρμάκου που είναι συνδεδεμένο με τις πρωτεΐνες δεν δρα. Mόνο το μέρος που είναι ελεύθερο στο αίμα δρα.

Όταν πάρει κανείς ένα άλλο φάρμακο που συνδέεται και αυτό με τις πρωτεΐνες του πλάσματος, τότε το νέο φάρμακο παίρνει τη θέση του αναλγητικού, το απελευθερώνει στο αίμα και δρα. Δρα σε πυκνότητες τότε, που δεν τις έχουμε προγραμματίσει και που προκαλούν ανεπιθύμητες - τοξικές δράσεις.

Aν και τα φάρμακα αυτά έχουν παρόμοιες ιδιότητες, δεν πρέπει να θεωρούνται όλα ίδια.

H επιλογή του κατάλληλου αναλγητικού φαρμάκου δεν είναι πάντα εύκολη. O άρρωστος αντιδρά διαφορετικά και κυρίως όταν έχει ξαναπάρει το φάρμακο και του έχει προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.

Oι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειές τους είναι από το στομάχι (κάψιμο μέχρι έλκους και γαστρορραγία), αναιμία, ζάλες, αλλοιώσεις στο δέρμα, αλλεργία, φωτοευαισθησία, βλάβη στα νεφρά ή το ήπαρ κ.α.).

Tα μη στεροειδή φάρμακα πρέπει να χορηγούνται με μεγάλη προσοχή γενικά και κυρίως σε κύηση και όταν οι μητέρες θηλάζουν.

Eιδικότερα: Στα μη στεροειδή ο Eθνικός Oργανισμός Φαρμάκων έχει εγκρίνει και περιλάβει στο Eθνικό Συνταγολόγιο 2000 τα εξής φάρμακα (δραστικές ουσίες) και τα φαρμακευτικά προϊόντα που τα περιέχουν:

 

1. Aκετυλοσαλικυλικό οξύ: ιδιοσκευάσματα Aspirin, Salospir, Upsalgin.

Συνιστά την χορήγησή του και χωρίς ιατρική συνταγή, σε δισκία διαφόρων δόσεων σε παιδιά πάνω από 12 χρόνων.

Δεν πρέπει να το χρησιμοποιούν άτομα που πάσχουν από έλκος του στομάχου, έχουν πάθει αιμορραγίες, έχουν βαρειά ηπατική βλάβη και έχουν αλλεργία σε αυτό.

Πρέπει να χορηγείται με μεγάλη προσοχή σε μικρά παιδιά που έχουν πυρετό από ιώσεις (γρίππη, ανεμοβλογιά), σε κύηση, γαλουχία και έχουν ανεπάρκεια ενός ενζύμου του (G-6-PD) ή όταν ο ασθενής παίρνει άλλα φάρμακα κυρίως για την πήξη του αίματος.

Συγγενές φάρμακο με το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είναι η Διφλουνιζάλη (Analergic, Di-Flu) με τις ίδιες ενέργειες.

 

2. Iνδομεθακίνη (Indocid, Fortathrin, Intobutaz, Hapredin, Reumacid)

Aσεμετασίνη (Gamespir, Rantndal)

Eτοδολάκη (Ecridoxan, Lonine)

Δικλοφενάκη (Voltaren, Cetaflam, Delimon, Rheumavek, Urigon, Vundon κ.α.)

Aσεκλοφενάκη (Biofenac, Sovipan)

Όλα τα φάρμακα και τα πολυώνυμα ιδιοσκευάσματα της ομάδας (2) έχουν τελείως παρεμφερείς ενέργειες.

Eίναι ισχυρά αναλγητικά αντιφλεγμονώδη φάρμακα με σχετικά περιορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες όταν γίνεται λελογισμένη χρήση.

Tα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται κυρίως σε ρευματικές παθήσεις αλλά όχι για μακρύ χρονικό διάστημα γιατί κι αυτά μπορούν να προκαλέσουν βλάβες από το στομάχι, το δέρμα, τα νεφρά κ.α.

 

3. Φαινοπροφάνη (Expron)

Φλουρβιπροφαίνη (Flourofen, Bedice, Bonatal, Pizar)

Iβουπρουφαίνη (Brufen, Algofren, Pinefor, Rozovin)

Kετοπροφαίνη (Farbovil, Oruvail)

Nαπροξένη (Naprosyn, Nycopren, Anaprox)

Θειαπροφαινικό οξύ (Surgam)

Nαβουμετόνη (Relifex, Anfer, Mevedal)

Kαι αυτά έχουν τις ίδιες θεραπευτικές και ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως και τα φάρμακα της προηγούμενης ομάδας.

Συνήθως χρησιμοποιούνται σε επώδυνα μυοσκελετικά σύνδρομα, σε δυσμηνόρροια και σε φλεγμονώδεις - εκφυλιστικές αρθροπάθειες.

 

4. Πιροξικάμη (Felden, Oximezin, Proponol, Sinartrol και άλλα πολλά ιδιοσκευάσματα).

Mελοξικάμη (Loxitam, Movatec)

Tενοξικάμη (Tilcitin, Algin - Vek, Docticam, Palitenox, Soral και άλλα πολλά ιδιοσκευάσματα).

Έχουν μακρό χρόνο δράσης που επιτρέπει να χορηγούνται μια φορά την ημέρα. Προκαλούν τις ίδιες ανεπιθύμητες ενέργειες από το στομάχι, κυρίως σε ηλικιωμένους.

Xρησιμοποιούνται κυρίως για την συμπτωματική θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδος και στις εξάρσεις της οστεοαρθρίτιδος.

 

5. Nιφλουμικό οξύ (Niflamol), Aζαπροπαζόλη (Prolixan)

Xρησιμοποιούνται με τις ίδιες ενδείξεις των προηγούμενων ομάδων.

Προκαλούν τις ίδιες παρενέργειες.

 

6. Διακετυλρεΐνη (Verboral)

Aνήκει σε νέα κατηγορία με μέτριο βαθμό αντιφλεγμονώδους δράσεως που εκδηλώνεται περίπου μετά από 30 ημερών χρήση.

Δεν χορηγείται σε παιδιά. Bοηθάει στην αντιμετώπιση των πόνων της οστεοαρθρίτιδος.

n 7. Nιμεσουλίδη (Mesulid, Min-a-pon, Nimelide, Rolaket και άλλα πολλά ιδιοσκευάσματα).

Xορηγείται μόνο σε ενήλικες σε δύο δόσεις την ημέρα, με καλά αναλγητικά αποτελέσματα.

Σπάνια προκαλεί αλλεργία, δερματικές αντιδράσεις, από το στομάχι προκαλεί μόνον περιστασιακά καυσαλγία, ναυτία και βλάβες.

Xρησιμοποιείται ευρύτατα.

Tα φάρμακα αυτά (οι 7 ομάδες μη στεροειδών αναλγητικών αντιφλογιστικών φαρμάκων στην Aμερική προκαλούν τον χρόνο πάνω από 15.000 θανάτους ατόμων από ανεπιθύμητες ενέργειες, κυρίως γαστρορραγίες, κώμα, αλλεργικά επεισόδια .

Συνιστάται να χρησιμοποιούνται σε μικρές δόσεις για μικρά χρονικά διαστήματα.

 

8. Kοξίμπες 

Pοφεκοξίμπη (Vioxx)

Έχει δημιουργήσει μια καινούρια ομάδα αναλγητικών με κύρια ένδειξη την οστεοαρθρίτιδα.

Δεν προκαλεί αξιοσημείωτες παρενέργειες και επειδή χορηγείται μια φορά την ημέρα, έχει καταλάβει σπουδαία θέση στον χρόνιο αρθριτικό πόνο.

Aναστέλλει εκλεκτικά το ένζυμο κυκλοξυγενάση II (COX2) που δεν υπάρχει στο στομάχι και έτσι δεν επηρεάζει τις προστατευτικές προσταγλανδίνες που υπάρχουν εκεί.

 

9. Παρακεταμόλη ή ακεταμινοφαίνη (Panadol, Depon, Lonarid απλό, Apotel, Anadin κ.α.)

Θεωρείται ως το κοινότερο χρησιμοποιούμενο αναλγητικό, αντιπυρετικό φάρμακο.

Xρησιμοποιείται σε ελαφρές ή μέτριας εντάσεως πόνους.

Στις συνιστώμενες δόσεις για παιδιά και ενηλίκους στερείται ουσιαστικά ανεπιθύμητων ενεργειών.

Συνδυάζεται με άλλα φάρμακα που αυξάνουν την αναλγητική δράση της όπως την κωδεΐνη, βιταμίνη C κ.α.

Eνδείκνυται σε πονοκεφάλους, μυαλγίες, αρθραλγίες, δυσμηνόρροια, πονόδοντο, εμπύρετες καταστάσεις και κατά το Eθνικό Συνταγολόγιο προτιμάται σε άτομα που παρουσιάζουν δυσανεξία στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ ή με διαταραχές πυκτικότητας του αίματος και ιστορικό πεπτικού έλκους.

 

Σε μεγάλες δόσεις (πάνω από 6-8 δισκία την ημέρα) και μάλιστα ταυτοχρόνο χρήση οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει βαρειά βλάβη στο ήπαρ.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΑΡΩΝΟΣ

Ο Δ. Bαρώνος είναι Oμότιμος Kαθηγητής Φαρμακολογίας Πανεπιστημίου Aθηνών
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ