Βρυγμός ή σφίξιμο/τρίξιμο δοντιών: Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται;

2 Οκτωβρίου 2017

Γράφει η Αγνή Γιακουμή, DDS, MSc Γναθολόγος, Οδοντίατρος

Ο όρος βρυγμός αναφέρεται στο σφίξιμο και στο τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας (βραδυνός ύπνος) (Εικ.1). Έχει παρατηρηθεί η παρουσία του βρυγμού στο 20%-75% του ελληνικού πληθυσμού και εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες. Αποτελεί μία παραλειτουργική δραστηριότητα (στερεότυπη κίνηση) που συμβαίνει υποσυνείδητα, επομένως οι περισσότεροι ασθενείς δε γνωρίζουν ότι τρίζουν ή σφίγγουν τα δόντια τους.

Τα δόντια μας φυσιολογικά πρέπει να έρχονται σε επαφή μόνο κατά τη διάρκεια της μάσησης.΄Οταν κανείς σφίγγει ή τρίζει τα δόντια του πέρα από την φυσιολογική λειτουργία της μάσησης, οι μασητήριοι μύες υπερλειτουργούν και "κουράζονται", οι κροταφογναθικές διαρθρώσεις, οι αρθρώσεις μπροστά από το αυτί δηλαδή, υπερφορτίζονται και τα δόντια φθείρονται πολύ περισσότερο από ότι φυσιολογικά.

Στις επιπτώσεις του βρυγμού συγκαταλέγονται η μικρότερου ή άλλοτε μεγαλύτερου βαθμού αποτριβή των δοντιών (Εικ.2-5), η εγκατάσταση αισθήματος κόπωσης στους μύες του προσώπου (μουδιάσματα, μυοπροσωπικός πόνος) (Εικ.6), ο πονοκέφαλος πιεστικού τύπου στην περιοχή των κροτάφων ή του μετώπου, πιθανός πόνος και δυσκολία στη μάσηση και στην ομιλία, καθώς και πόνος και θόρυβοι στις κροταφογναθικές διαρθρώσεις και μειωμένη κινητικότητα της γνάθου. Ο οδοντίατρος έχει τον τρόπο, τόσο από το ιστορικό όσο και από την κλινική εξέταση, να καταλάβει αν συμβαίνει η παραλειτουργική δραστηριότητα και ανάλογα να συστήσει την κατάλληλη θεραπεία.

Αιτιολογία: Ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο προκαλείται ο βρυγμός δεν είναι ακόμα γνωστός. Όλοι συμφωνούν στην πολυπαραγοντική μορφή της νόσου και στο γεγονός ότι ελέγχεται από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ως αιτιολογικοί παράγοντες έχουν αναφερθεί κατά καιρούς πολλοί, όπως η σύγκλειση των δοντιών, γενετικοί και παθοφυσιολογικοί παράγοντες. Επιπλέον κάποιοι έχουν ισχυριστεί τη συσχέτιση του βρυγμού με κάποιες νευρολογικές ή ψυχιατρικές ασθένειες. Πάντως σίγουρο είναι πως το άγχος, η ψυχολογική πίεση και η συναισθηματική φόρτιση που πολλοί ασθενείς αναφέρουν αποτελούν σημαντικούς επιβαρυντικούς παράγοντες στο μηχανισμό αιτιοπαθογένειας και εκδήλωσης του βρυγμού.

Διάγνωση: Όπως ήδη αναφέρθηκε, ο βρυγμός είναι μία εξαιρετικά συχνή παραλειτουργική δραστηριότητα, την οποία τις περισσότερες φορές ο ασθενής δεν αντιλαβάνεται, ακόμα και σε περιπτώσεις που η φθορά των δοντιών είναι έντονη. Συχνά αναφέρει ο/η σύντροφος του ασθενούς πως ακούει τον τελευταίο να τρίζει το βράδυ τα δόντια του (το σφίξιμο δεν γίνεται αντιληπτό καθώς δεν παράγεται ήχος- η γνάθος παραμένει σε στατικοδυναμική θέση).
Φυσικά ο οδοντίατρος μπορεί να αναγνωρίσει αμέσως τις αποτετριμμένες επιφάνειες (βρυγμοφασέτες) των δοντιών (Εικ.2-5) και να ενημερώσει τον ασθενή για την παραλειτουργική του δραστηριότητα. Επίσης, σχεδόν πάντα η γλώσσα του ασθενούς εμφανίζει στα πλάγια χείλη της εικόνα "δαντελωτών" πτυχώσεων από τα εντυπώματα που αφήνουν τα δόντια κατά την πίεση της γλώσσας στην εσωτερική τους επιφάνεια, όταν ο ασθενής σφίγγει τα δόντια του.
Άλλοι δε από τους ασθενείς έχουν έντονα αναπτυγμένες τις γωνίες των γνάθων δίνοντας την εικόνα "τετραγωνισμένου" προσώπου, εξαιτίας των υπερτροφικών μασητήρων μυών που υπερλειτουργούν στους ασθενείς αυτούς. Κατά την κλινική εξέταση σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται επώδυνη αντίδραση του ασθενούς στην ψηλάφηση των μασητηρίων μυών, ενώ ορισμένοι ασθενείς αναφέρουν στο ιστορικό τους συχνούς πονοκεφάλους (συνήθως αμφίπλευρη πίεση στις περιοχές των κροτάφων, χαρακτηριστική "σαν να τους σφίγγει μία μέγγαινη το κεφάλι") (Εικ.7). Τέλος, είναι δυνατόν οι ασθενείς να παρουσιάζουν εμβοές (βουητό ή μπούκωμα στα αυτιά). Όλα τα παραπάνω σημεία και συμπτώματα απαρτίζουν στο σύνολό τους το λεγόμενο κροταφογναθικό σύνδρομο .

Θεραπεία: H θεραπεία του βρυγμού πραγματοποιείται από ειδικό γναθολόγο και είναι συμπτωματική. Η όλη θεραπευτική παρέμβαση από την πλευρά του οδοντιάτρου αποσκοπεί στον έλεγχο των υπέρμετρων δυνάμεων που ασκούνται στο στοματογναθικό σύστημα. Συνήθως ακολουθείται η εξής διαδικασία:

● Ενημέρωση του ασθενούς για την παραλειτουργική του δραστηριότητα και τις επιπτώσεις των υπέρμετρων δυνάμεων που αναπτύσσονται στο στοματογναθικό σύστημα (στους μασητήριους μύες, κροταφογναθικές διαρθρώσεις, στα δόντια).

● Σε εξαιρετικά επώδυνες, επείγουσες καταστάσεις όπου ο ασθενής παρουσιάζει έντονο πόνο σε συνδυασμό με δραματικά μειωμένη διάνοιξη στόματος είναι δυνατόν να χορηγηθεί αρχικά φαρμακευτική αγωγή με μυοχαλαρωτικά, παυσίπονα, αντιφλεγμωνώδη φάρμακα.

● Χρήση νάρθηκα κατά την διάρκεια του ύπνου σε όλους ανεξαρτήτως τους ασθενείς με βρυγμό (είτε εμφανίζουν επώδυνα συμπτώματα, είτε όχι). Ο νάρθηκας είναι μία ενδοστοματική συσκευή που τοποθετείται στα δόντια της άνω γνάθου (Εικ.8,9). Ο νάρθηκας αυτός είναι κατασκευασμένος από σκληρό ακρυλικό και είναι άκαμπτος. Παρά την σκληρή του επιφάνεια ο νάρθηκας είναι μαλακότερος από την αδαμαντίνη των δοντιών κι έτσι κατά τη διάρκεια του βρυγμού δεν φθείρονται πλεόν τα δόντια μεταξύ τους. Επιπλέον ο νάρθηκας "ρυθμίζεται" κάθε φορά από τον οδοντίατρο ώστε η κάτω γνάθος να έρχεται στην πιο αναπαυτική και σταθερή θέση, θέτοντας με τον τρόπο αυτό την πλειοψηφία των επώδυνων συμπτωμάτων του ασθενούς σε έλεγχο.

● Κινησιοθεραπεία: Δίδονται προοδευτικά ασκήσεις χαλάρωσης και ενδυνάμωσης των μασητηρίων μυών.

● Εφαρμογή Διαδερμικών Ηλεκτρικών Νευροδιεγέρσεων (TENS): Σε λιγοστές περιπτώσεις, που δεν υποχωρούν τα επώδυνα συμπτώματα, στην περιοχή των μασητηρίων μυών πραγματοποιούνται συνεδρίες 20-25 λεπτών, κατά την διάρκεια των οποίων εφαρμόζονται επιδερμικά αυτοκόλλητα ηλεκτροδίων στις εν λόγω περιοχές, τα οποία στέλνουν μικρής εντάσεως ηλεκτρικές ώσεις στους μύες, ελέγχοντας τις πύλες εισόδου του πόνου προς το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας ανακούφιση από τον πόνο.

● Οδοντιατρική αποκατάσταση: Στην περίπτωση που παρατηρούνται αποτριβές (Εικ.3-5) και φθορά των οδοντικών ιστών ή των οδοντιατρικών αποκαταστάσεων που υπάρχουν (θραύση πορσελάνης ή έμφραξης) ο οδοντίατρος καλείται να αποκαταστήσει τη φυσιολογική μορφολογία των δοντιών.

● Αποθεραπεία: Συχνή απορία των περισσοτέρων ασθενών που αποφασίζουν να ξεκινήσουν θεραπεία αποτελεί "...και τώρα τον νάρθηκα θα τον φοράω κάθε βράδυ για πάντα;" Όταν ο ασθενής φθάσει στο επίπεδο πλήρους ενσυνείδησης της δραστηριότητάς του και ικανοποιητικής διαχείρισης των παραγόντων που συμβάλλουν στην έκλυση επεισοδίων βρυγμού, τότε σταδιακά μπορεί να αποδεσμευτεί από τη χρήση του νάρθηκα και το πρόγραμμα κινησιοθεραπείας, και να περιοριστεί στην περιστασιακή χρήση του νάρθηκα, πάντα υπό την στενή παρακολούθηση του γναθολόγου.

Εικ.1: Τρίξιμο, σφίξιμο δοντιών- βρυγμός. 

 

Εικ.2: Χαρακτηριστική αποτριβή κορυφής των κυνοδόντων, η οποία προκλήθηκε από το συστηματικό τρίξιμο των δόντιών με ανάπτυξη υπέρμετρων δυνάμεων, κατά τη διάρκεια της νύχτας (βρυγμός). 

Εικ.3: Εκτεταμένες αποτριβές (βρυγμοφασέτες). Στον κυνόδοντα και τους τομείς της κάτω γνάθου παρατηρείται πλήρης αποτριβή της αδαμαντίνης και έκθεση της υποκείμενης οδοντίνης.

Εικ.4: Εκτεταμένες αποτριβές (βρυγμοφασέτες). Παρατηρείται πλήρης αποτριβή της αδαμαντίνης και έκθεση της υποκείμενης οδοντίνης.

Εικ.5: Αποτριβές στη μασητική επιφάνεια των γομφίων. 

Εικ.6: Αίσθημα κόπωσης στους μασητήριους μύες, ιδίως μετά το πρωινό ξύπνημα. 

Εικ.7: Κεφαλαλγία τύπου τάσεως (πόνος με μορφή έντονης πίεσης στην περιοχή των κροτάφων).  

Εικ.8: Ενδοστοματικός νάρθηκας σταθεροποίησης. 

Εικ.9: Ενδοστοματικός νάρθηκας σταθεροποίησης. 

Αγνή Γιακουμή
DDS, MSc Γναθολόγος, Οδοντίατρος
Κλινική Εξειδίκευση στην Αντιμετώπιση Στοματοπροσωπικού Πόνου, Κρανιογναθικών Διαταραχών & Υπνικής Άπνοιας
τηλ.: 210 7014376
web-site: www.gnathologos.blogspot.com
e-mail: agnigiakoumi@gmail.com
facebook: www.facebook.com/gnathologos


ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Εξαρτήσεις: Ποια σημάδια προδίδουν τη χρήση κοκαΐνης;
Η κοκαΐνη είναι μία λευκή, κρυσταλλική,...
Πότε μια γυναικά κάνει απιστία;
Ποια είναι τα συναισθήματα που γεννά η...