Στρες: Αυτοί είναι οι πιο συχνοί παράγοντες που το προκαλούν!

10 Οκτωβρίου 2013
Οι ερευνητές Holmes και Rahe το 1967 δημιούργησαν μια λίστα γεγονότων που μπορεί να συμβούν στη ζωή ενός ανθρώπου και να του προκαλέσουν ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό στρες. Ιδιαίτερα τα γεγονότα αυτά που τοποθετούνται υψηλότερα στη βαθμολογική κλίμακα είναι ικανά να επηρεάσουν αρνητικά τη σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου.
 
Πιό κάτω παρατίθεται η λίστα αυτή. Δεξιά βρίσκεται η στήλη "Μονάδες". Όσο περισσότερες μονάδες σημειώνονται δίπλα από ένα γεγονός τόσο μεγαλύτερο βαθμό στρες μπορεί να προκαλέσει σε έναν άνθρωπο. Όπως θα διαπιστώσετε ρίχνοντας μια ματιά στη λίστα όχι μόνο αρνητικά αλλά και θετικά γεγονότα στη ζωή μας είναι ικανά να μας δυσκολέψουν και να μας στρεσσάρουν.
  
Αριθμός κατάταξης
Συμβάντα ζωής
Μονάδες
1
Θάνατος συντρόφου
100
2
Διαζύγιο
73
3
Χωρισμός από σύντροφο
65
4
Ποινή φυλάκισης
63
5
Θάνατος οικογενειακού μέλους
63
6
Τραυματισμός ή ασθένεια
53
7
Γάμος
50
8
Απώλεια εργασίας
47
9
Συμφιλίωση με τον σύντροφο
45
10
Συνταξιοδότηση
45
11
Ασθένεια οικογενειακού μέλους
44
12
Αλλαγή στην κατάσταση υγείας συγγενικού προσώπου
40
13
Εργασία διάρκειας άνω των 45 ωρών
35
14
Είσοδος νέου μέλους στην οικογένεια
39
15
Μεγάλες αλλαγές στην εργασία
39
16
Τροποποίηση της οικονομικής κατάστασης
38
17
Θάνατος στενού φίλου
37
18
Αλλαγή του είδους της εργασίας
36
19
Αλλαγή στον αριθμό διαφωνιών με τον/την σύντροφο
35
20
Υποθήκη μεγαλύτερη των 10.000 
31
21
Κατάσχεση λόγω χρεών
30
22
Αλλαγή των ευθυνών στην εργασία
29
23
Απομάκρυνση του παιδιού από το σπίτι
29
24
Προβλήματα με το νόμο
29
25
Επίτευξη εξαιρετικών κατορθωμάτων
28
26
Νέα εργασία ή απώλεια της από οικογενειακό μέλος
26
27
Εισαγωγή ή αποφοίτηση από εκπαιδευτικά ιδρύματα
26
28
Αλλαγή στις συνθήκες καθημερινής διαβίωσης
25
29
Αλλαγή των προσωπικών συνηθειών
24
30
Προβλήματα με τους προϊστάμενους
23
31
Αλλαγή στο ωράριο εργασίας ή των συνθηκών τους
20
32
Αλλαγή κατοικίας
20
33
Αλλαγή σχολείου
20
34
Αλλαγή του ελεύθερου χρόνου
19
35
Αλλαγή των θρησκευτικών δραστηριοτήτων
19
36
Αλλαγή των κοινωνικών δραστηριοτήτων
18
37
Χρέη ή υποθήκες μικρότερες των 10.000$
17
38
Αλλαγή των συνηθειών του ύπνου
16
39
Αλλαγή στον αριθμό των οικογενειακών συγκεντρώσεων
15
40
Αλλαγή των διατροφικών συνηθειών
13
41
Διακοπές
13
42
Περίοδος Χριστουγέννων
12
43
Μικρές παραβάσεις του νόμου
11
 
 

  

Τραυματικά γεγονότα ζωής 
 
Καθοριστικά για τη ζωή ενός ατόμου είναι συνήθως ταψυχοτραυματικά γεγονότα ζωής. Ως τέτοια ορίζουμε κάποια σφοδρά γεγονότα που συχνά περιλαμβάνουν φρίκη που έχει ουσιαστικές επιπτώσεις στην ασφάλειά του και στην τοποθέτηση του απέναντι στον κόσμο.Μπορεί να εμφανιστεί ως ένα μεμονωμένο γεγονός ή να είναι πολλαπλό. Ένα τραυματικό γεγονός είναι ένας τύπος γεγονότος ζωής που αποτελεί μια εξωτερική συνθήκη που συμβαίνει σε συγκεκριμένο χρόνο. Ως  ψυχικό τραύμα όμως έχει σαν αποτέλεσμα να βιώνει το άτομο έντονα δυσάρεστα συναισθήματα κινδύνου, ανασφάλειας κα. Συνήθως είναι ένα ξαφνικό και απρόβλεπτο γεγονός και συνοδεύεται από συνθήκες που προκαλούν τρόμο και σοκ.
Τραυματικά γεγονότα που το άτομο τα βιώνει άμεσα, μπορεί να είναι πολεμικές μάχες, βίαιες επιθέσεις(σεξουαλικές, σωματικές, ληστείες), απαγωγές, ομηρία, βασανιστήρια, φυλακίσεις ή στρατόπεδα συγκεντρώσεως, φυσικές ή τεχνητές καταστροφές, σοβαρά αυτοκινητιστικά ατυχήματα ή η διάγνωση μιας θανατηφόρας ασθένειας. Για τα παιδιά περιλαμβάνονται ακόμα και αναπτυξιακά απρόσφορες σεξουαλικές εμπειρίες χωρίς βία, τραυματισμό ή απειλή.
Τραυματικά γεγονότα στα οποία το άτομο μπορεί να ήταν μάρτυρας είναι το να δει σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο ενός ατόμου που προήλθε από βίαιη επίθεση, ατύχημα, πόλεμο ή φυσική καταστροφή ή να δει ξαφνικά έναν νεκρό ή μέλη νεκρού ατόμου.
Τραυματικά γεγονότα που τα βίωσαν άλλοι και για τα οποία έμαθε το άτομο, μπορεί να είναι βίαιες επιθέσεις, σοβαρά ατυχήματα ή σοβαροί τραυματισμοί κάποιου μέλους της οικογένειας ή κάποιου στενού φίλου, η πληροφόρηση ότι π.χ. το παιδί του έχει μια θανατηφόρο αρρώστια.
 
Τραύμα απώλειας κοντινού προσώπου(συντρόφου, παιδιού, γονέα κ.α.)
Το τραύμα της απώλειας είναι ένας συγκεκριμένος τύπος τραυματικού γεγονότος, αυτός της απώλειας ενός κοντινού προσώπου. Αυτό το πρόσωπο μπορεί να είναι σύζυγος, σύντροφος, παιδί, γονέας, κοντινός φίλος ή συγγενής. Συνήθως μιλάμε για ξαφνικό και απρόσμενο θάνατο. Πέρα από τον απροσδόκητο θάνατο η απώλεια μπορεί να συνίσταται σε καταστάσεις όπως είναι μια σφοδρή ασθένεια ή ένας ακούσιος χωρισμός από σύντροφο, γονέα ή παιδί. Γεγονότα όπως αυτά μπορεί να δώσουν και μια χρόνια διάσταση στη διαδικασία της απώλειας. Άλλα γεγονότα που κατατάσσονται στο τραύμα της απώλειας είναι η αυτοκτονία κοντινού προσώπου, η επίκτητη αναπηρία και ο ακρωτηριασμός, η γέννηση ενός παιδιού με γενετικές ανωμαλίες ή άλλες παραμορφώσεις και ανεπάρκειες, η αποβολή και η γέννηση νεκρού παιδιού. Εκτός από τη φυσική υπάρχει και η ψυχολογική απώλεια την οποία μπορεί κάποιος να βιώσει ως τραύμα όπως η απώλεια της ασφάλειας, της εργασίας, της αίσθησης του εαυτού ή μιας σημαντικής σχέσης.
Το τραύμα της απώλειας έχει ως αποτέλεσμα συγκεκριμένες  αποκρίσεις του οργανισμού που είναι μεν παρόμοιες με αυτές που υπάρχουν στα υπόλοιπα τραυματικά γεγονότα ζωής, προεξάρχουν όμως οι αποκρίσεις πένθους. Οι ψυχολογικές αντιδράσεις που περιλαμβάνει είναι σοκ,distress, άρνηση και flashbacks του γεγονότος. Το τραυματικό πένθος θεωρείται μια φυσιολογική αντίδραση του ατόμου απέναντι στην απώλεια. Όχι όμως και η διαταραχή μετατραυματικού στρες που μπορεί να το ακολουθεί σε κάποια άτομα.
 
Γεγονότα ζωής στην οικογένεια 
 
Ξεχωριστή μνεία θα πρέπει να γίνει στα γεγονότα ζωής μέσα στην οικογένεια. Οι McCubbin and McCubbin (1989) παρατήρησαν ότι το οικογενειακό στρες δε μπορεί να εξεταστεί μονωμένα. Στις οικογένειες υπό στρες πιο συχνά συναντάμε μια σωρεία από παράγοντες στρες, συσσώρευση από γεγονότα ζωής ή μεταβάσεις που τοποθετούν υψηλές απαιτήσεις αναπροσαρμογής στο οικογενειακό σύστημα.
Η αλλαγή που προκύπτει για ένα μέλος της οικογένειας συχνά έχει επιπτώσεις και σε άλλα μέλη της οικογένειας και πιθανότατα σε ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα. Για παράδειγμα ο Peeks το 1989 παρατήρησε ότι οι μεταβατικές φάσεις στις αγροτικές οικογένειες, έχουν ως πιθανό αποτέλεσμα την ανικανότητα των μελών της οικογένειας να αναδιοργανωθούν επιτυχώς. Το αποτέλεσμα είναι να βιώνουν υψηλά επίπεδα στρες, συναισθήματα κατάθλιψης, απώλεια της αυτοεκτίμησης και προβλήματα συμπεριφοράς
  Οι  McCubbin, Patterson, Bauman, and Harris (1982)αναγνώρισαν έξι περιοχές οικογενειακού στρες: 1.αλλαγές στον αριθμό των μελών της οικογένειας και στους οικογενειακούς ρόλους, 2.σεξουαλικά ζητήματα όπως η εγκυμοσύνη και η σεξουαλική διαγωγή των παιδιων,3.απώλεια μέλους της οικογένειας, συγγενούς, φίλου, εισοδήματος ή περιουσίας, 4.ευθύνες σχετιζόμενες με οικονομικά ζητήματα και θέματα υγείας, 5. θέματα χρήσης τοξικών ουσιών, 6.σύγκρουση με το νόμο.
 
Κάποια από τα πιο στρεσογόνα γεγονότα ζωής μέσα στην οικογένεια είναι ο θάνατος παιδιού, ο θάνατος γονέα, το διαζύγιο, η φυσική και σεξουαλική κακοποίηση στο σπίτι, η αναπηρία ή η χρόνια ασθένεια μέλους της οικογένειας.   
 
Η γέννηση ενός παιδιού ως παράγοντας στρες  
 
Η γέννα αποτελεί ένα έντονο γεγονός ζωής που πέρα από το υπερβολικό σωματικό στρες που συνεπάγεται για τη μητέρα, είναι φορτισμένο και με συναισθηματικό, γνωστικό, κοινωνικό και πολιτισμικό νόημα. Μερικές από τις σωματικές αλλαγές που σημειώνονται στο γυναικείο σώμα κατά τη γέννα είναι η απελευθέρωση επινεφρίνης, ενδορφινών, κατεχολαμινών καθώς και αύξηση του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης.
Συναισθηματικά, το γεγονός τηςγέννησης ενός παιδιού συνήθως περιλαμβάνει αμφιθυμικά συναισθήματα. Όταν μια μητέρα δυσκολεύεται να τα διαχειριστεί αυτό ίσως να αποτελεί παράγοντα εμφάνισης επιλόχειας κατάθλιψης. Η σχέση με το σύντροφο-πατέρα του παιδιού και η ύπαρξη ή μη στήριξης προς τη μητέρα διαδραματίζει μεγάλο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο αυτή θα βιώσει το γεγονός.
Μια μεγάλη μελέτη του Cowan έδειξε ότι η γέννηση του πρώτου παιδιού αποτέλεσε πηγή μείζονος στρες για τα ζευγάρια και συνέβαλε στη μείωση του συζυγικού ενδιαφέροντος.  Γενικά πάντως η γέννηση ενός παιδιού αποτελεί ένα στρεσογόνο γεγονός ζωής που απαιτεί μια δύσκολη προσαρμογή από όλους στην οικογένεια, συμπεριλαμβάνομένων των άλλων παιδιών της οικογένειας. Σε κάποιες περιπτώσεις το στρες που προκαλεί το γεγονός αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σωματικές και ψυχολογικές καταστάσεις όπως είναι η επιλόχειος κατάθλιψη, η μετατραυματική διαταραχή του στρες μετά τη γέννα ακόμα και η ψύχωση σε σπάνιες περιπτώσεις.  
 
Το διαζύγιο ως στρεσογόνο γεγονός και οι συνέπειες του για την ζωή των παιδιών 
 
Το γονικό διαζύγιο, είναι πλέον μια κοινή εμπειρία για πολλά παιδιά, ιδιαίτερα στις Η.Π.Α. όπου από το 1960 τα διαζύγια  σημειώνουν μια ραγδαία αύξηση μέχρι σήμερα όπου σχεδόν οι μισοί γάμοι, τελειώνουν πλέον με ένα διαζύγιο επηρεάζοντας περίπου 1,5 δισεκατομμύριο παιδιά το χρόνο. Και στη χώρα μας όμως φαίνεται να ακολουθεί αυξητικές τάσεις. Το διαζύγιο δεν αποτελεί ένα και μόνο στρεσογόνο γεγονός αλλά συνοδεύεται από πολλά άλλα που προηγούνται και έπονται. Για παράδειγμα οι γονικές συγκρούσειςσε πολλές περιπτώσεις κάνουν της εμφάνιση τους μήνες ή και χρόνια πριν από το διαζύγιο και συνεχίζοντας μετά από αυτό. Γίνονται έτσι ένας χρόνιος στρεσογόνος παράγοντας για το παιδί.
Άλλα στρεσογόνα γεγονότα και καταστάσεις συχνά συνυφασμένα με το διαζύγιο είναι η απώλεια της καθημερινής επαφής με τον πατέρα, η αυξανόμενη σπάνια επαφή με τον πατέρα, το μοίρασμα της διαμονής σε δύο σπίτια, σε δυο περιβάλλοντα με διαφορετικούς κανόνες και πρακτικές πειθαρχίας, το distress της μητέρας που παρεμβάλλεται στη σχέση της με το παιδί.
Κοντά στο 20-35% των παιδιών χωρισμένων οικογενειών αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από αυτό των παιδιών που προέρχονται από οικογένεια με δύο γονείς. Για τους έφηβους που προέρχονται από διαζευγμένους γονείς είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου με μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη ζωή τους. Για παράδειγμα διακόπτουν τη σχολική φοίτηση, έχουν ενωρίτερα σεξουαλικές σχέσεις και ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και κάνουν χρήση ουσιών πιο συχνά από ότι οι έφηβοι που οι γονείς τους δεν έχουν χωρίσει. Τέλος, μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι τα προβλήματα συνεχίζονται και κατά την ενηλικίωση με υψηλότερα ποσοστά διαζυγίων των ιδίων, κατάθλιψης, έλλειψης ικανοποίησης από τη ζωή και κακής υγείας για τα παιδιά χωρισμένων γονέων. 
 
Όπως διαφαίνεται από τα παραπάνω υπάρχουν καταστάσεις που μπορεί να προκύψουν στη ζωή ενος ατόμου τις οποίες  μπορεί να δυσκολεύεται να διαχειριστεί, που μπορεί να αποτελέσουν αιτιά για να βιώνει αρνητικά συναισθήματα για χρόνια. Χωρίς αυτά τα συναισθήματα να αποτελούν ψυχική διαταραχή, είναι ικανά να προκαλέσουν ψυχικά και σωματικά προβλήματα υγείας λόγω του έντονου στρες που προκαλούν. Ένας Ψυχολόγος ενδεχομενως να μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη διαχείριση τέτοιων καταστάσεων και συναισθημάτων έγκαιρα.
 
Γεγονότα ζωής και σωματική υγεία
Εκτεταμένες έρευνες έχουν γίνει μέχρι σήμερα, προκειμένου να διερευνηθεί εάν αυξημένο ρίσκο για εμφάνιση χρόνιων ασθενειών και η θνησιμότητα από αυτές συνδέεται με συγκεκριμένα στρεσογόνα γεγονότα(π.χ. εάν έχει προηγηθεί της εκδήλωσης μιας ασθένειας ο θάνατος ενός παιδιού ή ένα διαζύγιο). Τα στοιχεία που προκύπτουν καταδεικνύουν ότι: κάτω από ορισμένες συνθήκες, τέτοια γεγονότα ενδέχεται να αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση γενετικών ανωμαλιών, στεφανιαία νόσο και κάποια είδη καρκίνου.
 
Καρδιαγγειακά νοσήματα 
Ξαφνικά και καταστροφικά γεγονότα όπως για παράδειγμα οι σεισμοί του 1999 στην Ιαπωνία, έχουν συνδεθεί με προσωρινή αύξηση της αρτηριακής πίεσης, αυξήσεις στην κοιλιαία αρρυθμία και θανατηφόρα ή μη θανατηφόρα καρδιαγγειακά επεισόδια . Επίσης, οι επίσημοι κατάλογοι της Δανίας δίνουν στοιχεία για αυξημένα επεισόδια καρδιακής προσβολής σε γονείς που είχαν την εμπειρία του απρόσμενου θανάτου ανήλικου τέκνου. Η σύνδεση ανάμεσα σε χρόνιους στρεσογόνους παράγοντες και καρδιαγγειακά επεισόδια δεν είναι ξεκάθαρη.
 
Καρκίνος
Οι έρευνες που σχεδιάστηκαν προκειμένου να μελετήσουν αυστηρά τα γεγονότα ζωής ως πιθανούς αιτιολογικούς παράγοντες για την εμφάνισης καρκίνου, είναι λίγες, με αρκετά μεθοδολογικά προβλήματα και τα στοιχεία που προκύπτουν από αυτές είναι συνήθως αντικρουόμενα. Μια μεγάλη προοπτική μελέτη όμως που έγινε στη Φινλανδία, με follow-up των γυναικών που συμμετείχαν, κατέδειξε ότι τρία συγκεκριμένα life events σχετίζονται με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού στις γυναίκες: το διαζύγιο ή ο χωρισμός από τον σύντροφο, ο θάνατος του συζύγου και ο θάνατος κοντινού συγγενικού προσώπου ή φίλου. Τα ευρήματα μιας άλλης μεγάλης έρευνας που έγινε στη Σουηδία, υποδεικνύουν ότι οι γυναίκες που έχουν χωρίσει ή ο σύζυγος τους έχει πεθάνει, διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο να νοσήσουν από καρκίνο. Αυτό μάλλον συνδέεται με τις μεγάλες αλλαγές που συνεπάγεται η απώλεια του συντρόφου.
 
 
Γεγονότα ζωής και ψυχική υγεία 
 
Μία ενδιαφέρουσα έρευνα  διαχωρίζει τα δυσμενήγεγονότα ζωής σε ορισμένες κατηγορίες και εξετάζει εάν αυτές σχετίζονται με διαφορετικό τρόπο με συγκεκριμένους τύπους συναισθηματικού στρες και με συγκεκριμένες κατηγορίες ψυχικών διαταραχών. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι: α) Τα αρνητικά γεγονότα ζωής που έχουν να κάνουν με την υγεία όπως είναι η πρόσφατη ασθένεια  του ατόμου ή συγγενών, σχετίζονται με την ύπαρξη υποχονδρίασης. Αυτό επιβεβαιώνεται και από άλλες έρευνες, β) Τα γεγονότα ζωής που έχουν να κάνουν με απώλεια, σχετίζονται με την κατάθλιψη. Τέτοια γεγονότα είναι ο θάνατος συντρόφου-συζύγου, ο χωρισμός από το σύντροφο ή η απώλεια σε άλλα επίπεδα όπως είναι τα περιουσιακά στοιχεία και γ) Οι αγχώδεις διαταραχές φαίνεται να σχετίζονται με γεγονότα ζωής που ενέχουν την έννοια της απειλής.
 
Όσων αφορά στα early life events,  στην έρευνα των  Cooper, J.,Meyer, D., & Paul, R. (2008)  βρέθηκε ότι τα παντρεμένα άτομα μειστορικό στρεσογόνων παραγόντων κατά τα πρώτα στάδια της ζωής(early life stressors) είναι πιο επιρρεπή στην κατάθλιψη και το άγχος σε σχέση με τα ανύπαντρα, ενώ τα άτομα που ανέφεραν  πάνω από 3early life stressors(ELS) είχαν σημαντικά υψηλότερα σκορ στην κατάθλιψη και το άγχος, ανεξαρτήτως της παρούσας οικογενειακής τους κατάστασης. Ως ELS θεωρήθηκαν και μετρήθηκαν μέσα από ερωτηματολόγιο βασισμένο στην κλίμακα Child Abuse & Trauma Scaleγεγονότα και καταστάσεις όπως οι δυσκολίες κατά τον τοκετό, η υιοθεσία, βαρείς τραυματισμοί και ασθένειες, το bullying, η φυσική και συναισθηματική κακοποίηση, η οικογενειακή βία και άλλα. Όπως βλέπουμε πολλά από αυτά ανήκουν στην κατηγορία των καίριων γεγονότων ζωής(τα οποία διαχωρίζονται σε αυτή την εργασία από καταστάσεις που ενέχουν την έννοια της χρονικής διάστασης).
 
Οι στρεσογόνοι παράγοντες κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής (ELS), συνδέονται με αυξημένο ρίσκο για εμφάνιση: γενικευμένης αγχώδους διαταραχής, διαταραχής μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη, χρήση ουσιών, απόπειρες αυτοκτονίας και διαταραχές προσωπικότητας κατά την ενήλικη ζωή.
Τέλος η έρευνα και οι θεωρίες γύρω από το στρες κατά την εφηβεία, υποδεικνύουν ότι τα στρεσογόνα γεγονότα ζωής δημιουργούν στους εφήβους διαφόρων ειδών προβλήματα όπως είναι η κατάθλιψη, η εφηβική παραβατικότητα και εγκληματικότητα και η χρήση παράνομων ουσιών.
 
 
Διαταραχή μετά από  ψυχοτραυματικό στρες(ΔΜΨΣ)
Η διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες αναπτύσσεται σε άτομα που τους έχει συμβεί ένα ακραίο τραυματικό γεγονός, το οποίο περιλαμβάνει το να βιώσει κανείς, να γίνει μάρτυρας ή να έρθει αντιμέτωπος με πραγματικό ή επαπειλούμενο θάνατο, με σοβαρό τραυματισμό ή με απειλή της σωματικής ακεραιότητας της δικιάς του ή των άλλων. Τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της ΔΜΨΣ σύμφωνα με τοDSM-IV  είναι: η επαναβίωση του τραύματος μέσα από όνειρα ή επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις του συμβάντος που εισβάλουν και ταράζουν το άτομο, ένα συναισθηματικό μούδιασμα και μια αίσθηση απομάκρυνσης/αποστασιοποίησης και αποξένωσης από τους άλλους και συμπτώματα διέγερσης του αυτόνομου νευρικού συστήματος όπως ευερεθιστότητα και αυξημένη αντίδραση ξαφνιάσματος.
Η ΔΜΨΣ μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικίας συμπεριλαμβανομένης της παιδικής. Ενώ συνήθως εμφανίζεται μέσα στους τρεις μήνες μετά την έκθεση στο τραυματικό στρεσογόνο γεγονός, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και μετά από χρόνια. Τέλος, το βασικό αιτιολογικό γεγονός που οδηγεί στην ΔΜΨΣ είναι μεν το στρεσογόνο τραύμα, επειδή όμως δεν παθαίνουν ΔΜΨΣ όλα τα άτομα που εκτίθενται σε αυτό δεν θα πρέπει να παραβλέπονται και οι υπόλοιποι παράγοντες που συμβάλλουν στην εκδήλωσή της(ηλικία, οικογενειακό ιστορικό κα.)
ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ