Νεύρωση, άγχος, ενοχές: Γιατί πονάει η ψυχή μου;

4 Μαρτίου 2014
ΝΕΥΡΩΣΗ, ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΕΝΟΧΗ
Ένα κείμενο του διακεκριμένου συγγραφέα και ψυχοθεραπευτή Lucio Della Seta

 
Για την καταπολέμηση των νευρωτικών συμπτωμάτων των ενοχών υπάρχουν πολλές θεραπείες, μεταξύ των οποίων διάφορες μορφές ψυχοθεραπείας (σήμερα εφαρμόζονται πάνω από τετρακόσιοι τύποι ψυχοθεραπείας στον κόσμο) και ψυχιατρικές παρεμβάσεις με υποστήριξη βελτιωμένων φαρμακευτικών παρασκευασμάτων.

Αναφέρομαι στα συμπτώματα διότι, η νεύρωση δεν είναι άλλο από το σύνολο των αμυντικών συναισθημάτων και συ­μπεριφορών, λανθασμένων καθότι υπερβολικών, που τίθε­νται σε λειτουργία ασυνειδήτως, πρός αποφυγή των φόβων της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, όπως ο φόβος για το σκο­τάδι ή την απόρριψη. Νεύρωση είναι το σύνολο των επιβλα­βών παιδικών αμυνών που διατηρούνται στον ενήλικα.

Πριν καταφύγουμε σε ψυχοθεραπευτή, είναι σκόπιμο να επισκεφθούμε τον παθολόγο για να αποκλείσουμε νευρολογικά και ενδοκρινολογικά προβλήματα. Η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς, η υπογλυκαιμία και οι εγκεφαλικοί όγκοι είναι οι τρεις ασθένειες που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα μελαγχολίας και άγχους και μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένη διάγνωση.

Από την πλευρά μου, θεωρώ απαραίτητο μέρος της θε­ραπείας την πληροφόρηση του ασθενούς ο οποίος πρέπει να ξέρει πώς είναι φτιαγμένο το ανθρώπινο σώμα, τι ψυχικούς και βιολογικούς μηχανισμούς διαθέτει και τι γίνεται όταν ορισμένοι από αυτούς που προορίζονται για την ευεξία, δυσλειτουργούν. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν ευθυνόμαστε εμείς για τα δεινά μας, διότι και οι αιτίες που τα προκαλούν δεν είναι της δικής μας αρμοδιότητας.

Αναφέρω, για παράδειγμα, τον αμυντικό μηχανισμό της ζωής που ονομάζουμε πόνο. Είναι ένας έμφυτος κώδωνας κινδύνου, απαραίτητος για την επιβίωση. Όσοι δεν τον δια­θέτουν πεθαίνουν σύντομα από τραυματισμούς, από εγκαύ­ματα, από κατατεμαχισμό. Αυτός ο μηχανισμός όμως είναι άστοχος και ανακριβής σε βαθμό που όταν συμπιέζεται το τρίδυμο, ένα εντελώς ακίνδυνο συμβάν, προκαλείται οξύτα- τος πόνος, ενώ ένας όγκος αναπτύσσεται ανώδυνα. Η αλή­θεια είναι ότι, στο παρόν στάδιο της εξέλιξης, το γνωσιακό μας σύστημα δεν είναι ακόμη σε θέση να διακρίνει τις επι­κίνδυνες από τις μη επικίνδυνες καταστάσεις. Δεν αντιλαμ­βάνεται τη διαφορά ανάμεσα σε ένα τραύμα που αποτελεί κίνδυνο και τη χειρουργική επέμβαση που εξουδετερώνει τον κίνδυνο. Και στις δύο περιπτώσεις, που είναι αντίθετες, στέλνει τα ίδια προειδοποιητικά σήματα.

Τα παυσίπονα, που πωλούνται ευρέως σε ολόκληρο τον κόσμο, αποδεικνύουν περίτρανα την ανάγκη για αέναο αγώ­να εναντίον των κακά ενορχηστρωμένων μας αμυνών. Η ανα­κρίβεια του μηχανισμού του πόνου είναι από τις πιο προφα­νείς αποδείξεις της ατέλειας του ανθρώπινου οργανισμού.

Εντούτοις, πολλοί επιστήμονες είναι θετικά προκατει­λημμένοι για το ανθρώπινο σώμα το οποίο και θεωρούν μο­ναδικό θαύμα τελειότητας. Οτιδήποτε καταδεικνύει το αντί­θετο απορρίπτεται. Τον υπερβολικό, ως πρός τη διάσταση του πραγματικού κινδύνου, πόνο ή φόβο τον «δικαιολογούν» ως υπερβάλλοντα ζήλο της σοφής και προνοητικής φύσης. Συχνά ισχύει κι αυτό, αλλά όχι σε όλες τις περιπτώσεις.

Εμείς, λοιπόν, είμαστε υποχρεωμένοι να προσεγγίσουμε το θέμα με γνώση και μέτρο για να μην επιτρέψουμε στην υποσυνείδητη προκατάληψη να παρέμβει στην έρευνα.

Εξαιτίας αυτών που μόλις ανέφερα ή για λόγους φιλοσο­φικούς και θρησκευτικούς, από τη στιγμή που γεννιόμαστε, κανένας δεν μας πληροφορεί ότι είμαστε ατελείς. Μας εξα­πατούν, και μέσα στο σχολείο και έξω απ’ αυτό, εξυμνώντας την τελειότητα του ανθρώπινου οργανισμού. Των κυττάρων που ανανεώνονται, της ελαστικότητας των τενόντων ανάμε­σα στο μυϊκό σύστημα και το σκελετό, της ικανότητας των αιμοφόρων αγγείων να αντικαθιστούν αυτά που έχουν φρά­ξει, της ιδιοφυίας των οσταρίων του αφτιού και ούτω καθε­ξής

Εκστασιαζόμαστε με πράγματα ασύλληπτα για το μυα­λό μας, με αποτέλεσμα να προσδίδουμε στον ανθρώπινο ορ­γανισμό υπερβολικές ιδιότητες. Μια πιο αντικειμενική και ψύχραιμη παρατήρηση θα μας έδινε την πραγματική εικόνα που είναι και βοηθητική, καθώς δείχνει ότι κάποια προβλή­ματα, φυσικά και ψυχικά, οφείλονται στην ατέλεια του μη­χανισμού του φόβου και του πόνου που ασφαλώς είναι απα­ραίτητος για την επιβίωση.

Κάτι που καταδεικνύεται και μόνο από το γεγονός ότι τα ατομικά συμφέροντα υποτάσσονται στα συμφέροντα του εί­δους. 0 νόμος της εξέλιξης τα λέει όλα, εφόσον το πρώτο πράγμα που σχηματίζεται και ολοκληρώνεται στον άνθρω­πο, καθ’ όλη τη διαδικασία εξέλιξής του, είναι οι λειτουργίες που εξυπηρετούν τη διαιώνιση του είδους.

Και όπως είναι φυσικό μιλώ από τη θέση του ανθρώπι­νου όντος και όχι της φύσης, η οποία έχει τους δικούς της σκοπούς και δεν ξέρει από ανθρώπινους ενδοιασμούς. Στο σύνολό μας είμαστε τόσο ατελείς, ώστε πολλοί πιστεύουν ότι σκοπός της φύσης είναι η διαιώνιση του είδους και όχι η ευζωία των μεμονωμένων ατόμων που συγκεντρώνονται μέ­σα σ’ αυτό σαν κύτταρα ενός πελώριου οργανισμού.

0 ασθενής πρέπει να το μάθει αυτό, για να καταλάβει, για να πειστεί πως δεν είναι «άρρωστος», αλλά πως απλώς βιώνει, με περισσότερο ή λιγότερο πόνο, τη φυσική ανθρώπινη κατάσταση τη δεδομένη αυτή στιγμή, στον ανεξερεύ­νητο χρόνο της εξέλιξης του είδους.

Για να συνειδητοποιήσει ότι, αφού έτσι έχουν τα πράγμα­τα, δεν υπάρχει πραγματική ενοχή ούτε απέναντι στον εαυ­τό του ούτε απέναντι στους άλλους, παρότι αυτό είναι ένα γεγονός που αφήνει άλυτο το ζήτημα του καλού, του κακού και της ευθύνης. Το ενοχικό συναίσθημα υπάρχει, όχι όμως η ενοχή, γι’ αυτό και προφανώς επινοήσαμε το προπατορικό αμάρτημα, για να ορίσουμε με κάποιο τρόπο την ψυχοσω­ματική μας ατέλεια η οποία είναι εγγενής και δεν εξαρτάται από εμάς. Μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα την πραγ­ματικότητα παρατηρώντας τον πίνακα που εικονίζει την εξέ­λιξη του ανθρώπου με τις διαδοχικές φάσεις εξέλιξης του πι­θήκου ο οποίος γίνεται άνθρωπος με τη σημερινή μορφή.

Παρόλο που μας είναι γνωστή η θεωρία της εξέλιξης, πό­σοι από εμάς έχουν συνειδητοποιήσει ότι η παρούσα μορφή είναι προσωρινή κι ότι οι απόγονοί μας, μέσα στους ατελεύ­τητους χρόνους της φύσης, θα αποκτήσουν άλλα ψυχοσω­ματικά χαρακτηριστικά;

Ουδείς, διότι το μυαλό μας απωθεί οχληρές ιδέες σαν κι αυτήν, δίχως φυσικά, μ’ αυτόν τον τρόπο, να αποτρέπει και την εξέλιξη του ανθρώπου η οποία είναι μια αέναη πορεία αλλαγών δίχως τέλος και δίχως καταληκτικό προορισμό. Αυτή η απώθηση του μυαλού, όμως, ευθύνεται για την εσφαλμένη αντιμετώπιση του εαυτού μας. 

Όταν νιώθουμε πως βρισκόμαστε εν αδίκω και υποβάλλουμε τον εαυτό μας σε μαρτύρια αυτοκριτικής, καλό είναι να έχουμε στο νου μας ότι το σημερινό ανθρώπινο ον, ο καθένας μας δηλαδή, είναι απλώς ένας οργανισμός που διανύει το δρόμο ο οποίος οδη­γεί από το σημερινό ανθρωποειδές στον Άνθρωπο που δεν θα υπάρξει ποτέ. Η αντίληψή μας για τον κόσμο πρέπει να περιέχει το καταστάλαγμα της γνώσης που λέει ότι τα λάθη που κάνουμε δεν δηλώνουν υπαιτιότητα, αλλά ολοκλήρωση.
ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
Edgar Wallace
Η Σκέψη της ημέρας
3:17 Edgar Wallace