Συναισθηματική νοημοσύνη: Tα χαρακτηριστικά όσων έχουν υψηλό EQ

15 Ιουλίου 2014

Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη και πώς επηρεάζει την αυτοεκτίμησή σου

Γράφει η εκπαιδευτική συμβουλευτική ψυχολόγος Δρ. Καλλιόπη Εμμανουηλίδου 

Μέχρι πριν από μερικά χρόνια οι επιστήμονες έδιναν μεγαλύτερη σημασία στη γνωστική πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Δηλαδή η επιστημονική προσοχή είχε στραφεί περισσότερο στη νοημοσύνη, την αντίληψη, τη μνήμη και τις επιδόσεις του ανθρώ­που σε τομείς όπως ήταν η εκπαίδευση. Ωστόσο σύντομα έγινε κατανοητό ότι δεν αρκεί να είναι κανείς ευφυής υπό αυτό το πρί­σμα για να είναι ευτυχισμένος αλλά και επιτυχημένος στη ζωή του. Χρειάζονται κι άλλες δεξιότητες που θα βοηθήσουν κάποιον να πε- τύχει: υψηλά κίνητρα, προσαρμοστικότητα, διαλλακτικότητα, επι­μονή, υπομονή, πίστη στον εαυτό του κτλ. Έτσι προέκυψε η ανάγκη να αναγνωριστεί ένας νέος τομέας ικανοτήτων που αποδόθηκε από κάποιους ειδικούς με τον όρο «συναισθηματική νοημοσύνη».

Συναισθηματική νοημοσύνη, λοιπόν, είναι ένας όρος που έχει προταθεί από τους ειδικούς επιστήμονες τις τελευταίες δε­καετίες για να περιγράψει ένα σύνολο δεξιοτήτων. Αυτές αφο­ρούν ένα συνονθύλευμα από διαπροσωπικά και ενδοπροσωπι- κά χαρακτηριστικά που μπορεί να διαθέτει κανείς.

Ποια είναι τα γνωρίσματα ενός ατόμου με υψηλή συναισθη­ματική νοημοσύνη; Σύμφωνα με τον Γκόλμαν, ο συναισθημα­τικά ευφυής άνθρωπος διαθέτει τέσσερα βασικά στοιχεία: την αυτεπίγνωση, την αυτοδιαχείριση, την κοινωνική επίγνωση και τη διαχείριση των σχέσεων. Συγκεκριμένα, ο συναισθηματικά ευφυής άνθρωπος:

Αναγνωρίζει με ευστοχία τα συναισθήματά του την ώρα που δημιουργούνται.

  • Ελέγχει τα συναισθήματά του με τρόπο που να μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις διάφορες καταστάσεις που προκύπτουν στη ζωή του.
  • Μπορεί να βρει κίνητρα για τον εαυτό του και να προση­λώσει την προσοχή του σε συγκεκριμένους στόχους, τους οποίους επιχειρεί να πετύχει μέσα από αυτοκυριαρχία και δημιουργικότητα.
  • Αναγνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων και διαθέτει την ικανότητα της ενσυναίσθησης, του να μπορεί δηλαδή να μπει στη θέση του άλλου.
  • Διαχειρίζεται τις σχέσεις του με τρόπο αποτελεσματικό, αφού μπορεί να αναγνωρίσει τα συναισθήματα των άλλων και να κατανοήσει καταστάσεις από την οπτική γωνία και άλλων πέραν του εαυτού του.

Άλλοι επιστήμονες (Mayer, Salovey, Caruso) έχουν υποστη­ρίξει ότι η συναισθηματική νοημοσύνη αφορά τέσσερις τύπους

ικανοτήτων:

  • Αντίληψη συναισθημάτων: αφορά την ικανότητα να εντο­πίζει κανείς και να αποκωδικοποιεί συναισθήματα που αντι­λαμβάνεται σε πρόσωπα, εικόνες, φωνές και άλλα στοιχεία, όπως και το να αναγνωρίζει τα δικά του συναισθήματα.

Χρήση συναισθημάτων: είναι η ικανότητα να συνδυάζει κανείς διάφορες γνωστικές ικανότητες (π.χ. λογική σκέ­ψη, επίλυση προβλημάτων κτλ.) με τα συναισθήματα. Το άτομο με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να διαχειριστεί τη διάθεσή του για να έχει το βέλτιστο αποτέ­λεσμα σε αυτό που κάνει.

  • Κατανόηση συναισθημάτων: είναι η ικανότητα κάποιου να καταλαβαίνει τη γλώσσα των συναισθημάτων και τις ανε­παίσθητες διαφοροποιήσεις μεταξύ συναισθηματικών κα­ταστάσεων.
  • Διαχείριση συναισθημάτων: έτσι περιγράφεται η ικανότητα να μπορεί κανείς να διαχειρίζεται τα συναισθήματα και στον εαυτό του και στους άλλους. Ο συναισθηματικά ευφυής άν­θρωπος μπορεί να καταπιαστεί ακόμα και με αρνητικά συ­ναισθήματα και να καταφέρει να τα χρησιμοποιήσει με έναν τρόπο που εξυπηρετεί την επίτευξη των στόχων του.

Άλλοι πάλι έχουν χαρακτηρίσει τη συναισθηματική νοημο­σύνη ως ένα σύνολο από γνωρίσματα της προσωπικότητας σε ό,τι αφορά τον τρόπο που ο καθένας μας αντιλαμβάνεται τις συναισθηματικές του ικανότητες. Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, η συναισθηματική νοημοσύνη είναι έμφυτη ικανότητα και επο­μένως προκύπτουν ερωτηματικά για το κατά πόσο επιδέχεται βελτίωση.

Πώς συνδέεται η συναισθηματική νοημοσύνη με την αυτοε­κτίμηση; Η υγιής αυτοεκτίμηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ικανότητες που περιλαμβάνει η έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης. Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

  • Ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να μιλήσει μπροστά σε κοινό, επειδή έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και φοβάται ότι δεν θα τα πάει καλά, θα τα χάσει, θα κάνει λάθη, θα μπερ­δευτεί. Η βελτίωση της συναισθηματικής νοημοσύνης τουθα τον βοηθήσει να υπερκεράσει το έντονο άγχος και να σκεφτεί λογικά (ττ.χ. «ακόμα και να μπερδευτώ, ανθρώπινο είναι!») και να ρυθμίσει τον φόβο του αποτελεσματικά (π.χ. παίρνοντας βαθιές αναπνοές και κρατώντας μια ψύχραιμη στάση).

Μια γυναίκα που δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει και να εξωτερικεύει τα συναισθήματά της τα κρατάει μέσα της και γίνε­ται παθητικός δέκτης βίας. Η δυσκολία της να εκφράσει θυ­μό και διαμαρτυρία συμβάλλει στη χαμηλή αυτοεκτίμηση, καθώς την εμποδίζει να εκφραστεί και άρα να αντιδράσει και να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Έτσι η δυσκολία συναι­σθηματικής έκφρασης την «μπλοκάρει» και παρατείνει την παθητική της στάση.

Ένας μαθητής με χαμηλή αυτοεκτίμηση φοβάται να σηκώ­σει το χέρι του στην τάξη, ακόμα και όταν ξέρει καλά την απάντηση. Δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα συναισθήματα των άλλων, ότι δηλαδή ακόμα και αν κάνει λάθος δεν θα τον απορρίψουν και δεν θα του δώσουν όση σημασία νομίζει ο ίδιος. Με τη βελτίωση της συναισθηματικής του νοημο­σύνης θα μπορέσει να καταλάβει καλύτερα ότι οι άλλοι τον βλέπουν με συμπάθεια και ότι μπορεί ακόμα και να επικρο­τήσουν τη συμμετοχή του στο μάθημα και όχι να την κοροϊ­δέψουν.

Ένας άνθρωπος που έχει άσχημη διάθεση και δεν ξέρει τι του φταίει οδηγεί απρόσεχτα, κάνει λάθη στη δουλειά του και έρχεται σε συγκρούσεις με τους συναδέλφους του. Αυ­τές οι συμπεριφορές τον κάνουν να νιώθει άσχημα με τον εαυτό του. Αν βελτιώσει τη συναισθηματική του νοημοσύ­νη, θα μάθει να εντοπίζει πιο σωστά την προέλευση της κα­κής του διάθεσης (π.χ. να καταλάβει ότι η άσχημη διάθεσή του προέρχεται από το ότι θυμήθηκε έναν καβγά που είχε κάποτε με τον πατέρα του και ένιωσε ενοχές γι'αυτήν τη σύ­γκρουση) και να επεξεργαστεί το συναίσθημα αυτό (π.χ. να μιλήσει σε κάποιον, προκειμένου να ανακουφιστεί από τις ενοχές), για να μην επηρεάζονται οι επιδόσεις του από την κακή του διάθεση.

 

Απόσπασμα από το σύγγραμμα της Δρ. Εμμανουηλίδου "Γυρίζω σελίδα στη χαμηλή αυτοεκτίμηση". Ευχαριστούμε τις εκδόσεις Μεταίχμιο για την ευγενική παραχώρηση του υλικού.  

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ