Μάθε το παιδί σου να έχει αληθινούς φίλους!

28 Ιουλίου 2014

«Έχω τρεις φίλους», διηγείται ο δχρονος Τιμ. «Ο ένας είναι ο καλύτερος μου φίλος ... Αλλά δεν έχει πάντα χρόνο. Και τότε πηγαίνω σ’ έναν απ’ τους άλλους δύο».

«Οι φίλοι μου είναι απίθανοι», λέει γελώντας ο 7χρονος Μαξιμίλιαν. «Όταν βρισκόμαστε, περνάμε ωραία και δεν μιλάμε συνέχεια για το σχο­λείο». Σκέφτεται: «Συνήθως συναντιόμαστε στην παιδική χαρά. Εκεί είμα­στε μόνοι μας. Δεν μας βλέπουν οι μεγάλοι».

«Λοιπόν», λέει η 9χρονη Φραντσίσκα, «έχω μια πολύ καλή φίλη, που λέμε και κάνουμε μαζί όλα τα παλαβά. Ακόμα και για τα χαζά αγόρια, μι­λάμε... κι άλλα τέτοια... Τις προάλλες, ο Γιαν ήθελε να με φιλήσει..., αλλά δε μου άρεσε. Αυτό το ’πα, βέβαια, στη φίλη μου. Δε μπορούσα όμως να το πω στη μητέρα μου. Θα ’πεφτε αμέσως λιπόθυμη!».

«Δεν έχω μόνο μία πολύ καλή φίλη», μου λέει η δχρονη Γιουλιάνε, «έχω πολλές. Όταν πηγαίνω για ιππασία, συναντάω τη Μαρία, όταν πηγαί­νω στο μπαλέτο, κάνω παρέα με την Πατρίτσια και τη Μαρτίνα». Σκέφτε­ται: «Και στο σχολείο κάθομαι με την Καταρίνα. Κάθε πρωί την παίρνω από το σπίτι της. Μου αρέσει που μιλάμε στο δρόμο ... Γυρίζω σπίτι με την Τε- ρέζα, γιατί η Καταρίνα μένει στη φύλαξη ...». Η Γιουλιάνε σκέφτεται: «Η Τερέζα είναι καταπληκτική. Αλλά δεν έχει ποτέ χρόνο το απόγευμα». Γελά­ει: «Εντάξει, ούτε κι εγώ έχω».

Ανάμεσα στα 5 και τα 6 τους χρόνια τα παιδιά περνούν από ένα με­ταβατικό στάδιο. Ήδη από το τέλος του νηπιαγωγείου η εξάρτηση του παι­διού από τους γονείς μειώνεται και ανοίγονται μπροστά του νέοι ορίζοντες. Το παιδί αμφισβητεί το κύρος των γονιών, έρχεται σε αντιπαράθεση μαζί τους και στρέφεται προς τους συνομήλικους.

Οι φίλοι γίνονται σημαντικά πρόσωπα για το παιδί. Σ’ αυτά που μα­θαίνει το παιδί μέσα στην οικογένεια προστίθενται τώρα κι αυτά που μα­θαίνει από τ’ άλλα παιδιά. Πολλοί γονείς θεωρούν ότι αυτό είναι τρομερό.

Νομίζουν πως τα παιδιά τους αρχίζουν να δέχονται παράξενες επιρ­ροές που εκείνοι δεν μπορούν πια να τις ελέγξουν, πόσω μάλλον να τις αντισταθμίσουν. Πράγματι, η επιρροή των συνομηλίκων δημιουργεί συχνά δυσκολίες στην ανατροφή των παιδιών. Τα παιδιά βρίσκουν αμέσως τους φίλους που είναι κατάλληλοι για κείνα. Και συνήθως είναι αυτοί ακριβώς που δεν αρέσουν στους γονείς. Αν π.χ. τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια οικο­γένεια όπου όλοι φέρονται και μιλούν πολύ ευγενικά, σημαντικοί για κείνα θα γίνουν οι φίλοι που θα τους μάθουν να βρίζουν: Η γλυκιά μανούλα γί­νεται η “ηλίθια” και στη θέση του “παρακαλώ” ή του “ευχαριστώ” μπαίνει το “όλα σκατά!”. Αν τα παιδιά μεγαλώνουν σε μια οικογένεια που δίνει με­γάλη σημασία στην υγιεινή διατροφή, αν οι γονείς τους θεωρούν απαραί­τητα τα δημητριακά και το μαύρο ψωμί, τότε την προσοχή των παιδιών θα τραβήξουν οι φίλοι που τρελαίνονται για χάμπουργκερ, γαριδάκια και σοκολάτες.

Όταν οι φίλοι αρχίζουν να επηρεάζουν το παιδί, τίποτα δεν μένει όπως ήταν. Κι επειδή οι συνομήλικοι παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλι­ξη των παιδιών, αξίζει να δούμε ποια είναι η επίδρασή τους.

Οι συνομήλικοι δεν αντικαθιστούν τους γονείς, η επιρροή τους όμως είναι σημαντική από δύο απόψεις:

Μειώνουν την εξουσία των γονιών, χωρίς όμως να την υπονομεύουν πραγμα­τικά. Οι γονείς παραμένουν τα κεντρικά σημεία αναφοράς. Γι’ αυτό και δεν χρειάζεται να ανησυχούν ιδιαίτερα, βλέποντας τους φίλους να γίνονται μέρος της καθημερινής ζωής του παιδιού τους.

·* Η κοινωνική μάθηση συντελείται μέσα σε ομάδες συνομηλίκων. Τα παιδιά μα­θαίνουν να εντάσσονται και να υποτάσσονται στην ομάδα. Προσπαθούν να υψώσουν το ανάστημά τους, να κερδίσουν την εύνοια των άλλων παιδιών, να αντιμετωπίσουν την απόρριψη και τις απογοητεύσεις, τη στεναχώρια και τα δάκρυα.

Όσο σημαντική κι αν είναι η επιρροή των φίλων, η ομάδα δεν είναι καθό­λου ένας χώρος ιδανικός, όπου επικρατεί η ισότητα, η δημοκρατία και η συ­ναδέλφωση. Εδώ δεν κυριαρχεί η συζήτηση αλλά η δράση και μερικές φο­ρές υπάρχει αρκετή σκληρότητα. Όταν ο 5χρονος δεν υπακούει τον 8χρο- νο, εκείνος θα τον βάλει αμέσως στη θέση του. Κι ο 5χρονος το ανέχεται, επειδή ξέρει πως σε τρία χρόνια θα γίνει 8 και θα είναι αυτός ο μεγάλος.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα βασικό στοιχείο της μάθησης μέσα στην ομάδα: Τα παιδιά μαθαίνουν να αναλαμβάνουν διάφορους ρόλους —άλλοτε υποτάσσονται, άλλοτε αντιδρούν κι άλλοτε συμμετέχουν κανονικά. Αυτή η εναλλαγή των ρόλων —το να αποδέχονται τα παιδιά την ιεραρχία ή να επα­ναστατούν, το να γίνονται τη μια “αρχηγοί” και την άλλη ο τελευταίος τροχός της αμάξης— είναι που κάνει την ομάδα των φίλων να έχει τόσο ενδιαφέρον.

Μ’ αυτό το πνεύμα, οι φίλοι συνεισφέρουν σημαντικά στην ηθική δια­παιδαγώγηση των παιδιών. Αφού ξεφύγουν από την εξουσία των γονιών, τα παιδιά μπορούν πια να κινούνται ελεύθερα, αλλά αυτό δεν σημαίνει πώς μπορούν να κάνουν ό,τι τους “καπνίσει”. Όπως ακριβώς με τους γονείς έτσι και με τους φίλους, πρέπει κανείς να φέρεται σωστά, να τηρεί κάποι­ους κανόνες, για να κερδίσει την αποδοχή και την αναγνώριση. Κάποιοι φί­λοι μάλιστα μπορεί να ασκούν πιο έντονη κριτική από τους γονείς. Μέσα στην ομάδα το παιδί πρέπει ν’ αποδεικνύει συνεχώς την αξία του, για να μη χάσει την εκτίμηση των άλλων.

Αν και δεν θα ήθελα να εξιδανικεύσω την ομάδα των συνομηλίκων, δεν μπορούμε ν’ αγνοήσουμε τη θετική επίδρασή της στην κοινωνική, ηθι­κή και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών:

·* Μαθαίνουν να αναλαμβάνουν διάφορους ρόλους: Τη μια είναι στο περιθώριο, την άλλη στο επίκεντρο. Δημιουργούν άλλοτε έντονες και άλλοτε πιο χαλαρές σχέσεις με τα μέλη της ομάδας. Τα πάντα ρει. Παράλληλα, μαθαίνουν πόσο ση­μαντικό είναι να αντέχουν τις απογοητεύσεις και να αναβάλλουν καμιά φορά -ακόμα και για βδομάδες ή μήνες- την ικανοποίηση κάποιων αναγκών τους. ·* Αποκτούν την ικανότητα να συνεργάζονται, πότε επιβάλλοντας τη δική τους θέληση και πότε υπακούοντας τους άλλους. Μαθαίνουν ν’ αντέχουν τον αντα­γωνισμό και να δέχονται πως κάποιοι άλλοι μπορούν να είναι λίγο καλύτεροι, πιο γρήγοροι ή πιο επιδέξιοι από εκείνους.

Μέσα στην ομάδα των φίλων τα παιδιά μαθαίνουν καινούργια παιχνίδια και νέες μορφές παιχνιδιού. Πολλά παιδιά ξεπερνούν έτσι την τάση τους να παί­ζουν μόνα τους και στρέφονται περισσότερο σε ομαδικά παιχνίδια.

Δεν είναι όμως ίδιες όλες οι ομάδες, ούτε όλες οι φιλίες. Μεταξύ 6 και 12 ετών κυριαρχούν δύο τάσεις:

Την περίοδο αυτή υπάρχει ο “καλύτερος” φίλος ή η “καλύτερη” φίλη. Σ’ αυτό το άτομο το παιδί έχει απόλυτη εμπιστοσύνη και του εκμυστηρεύεται τα πάντα. Υπάρχουν βέβαια και πιο χαλαρές φιλίες που αλλάζουν συχνά. Πραγματικό δε­σμό με την ομάδα αποκτά συνήθως το παιδί γύρω στα 8 του χρόνια. Στην ηλι­κία αυτή πολλά παιδιά σχηματίζουν μικρές ομάδες μέσα στο ευρύτερο περι­βάλλον των συνομηλίκων τους. Η ομάδα έχει πάντα ιεραρχική δομή. Το παιδί υποτάσσεται σ’ έναν αρχηγό που έχει τεθεί επικεφαλής της ομάδας χάρη στις εξαιρετικές του ικανότητες και τα σπουδαία κατορθώματά του. Βλέπουμε παι­διά που την περίοδο αυτή αμφισβητούν την εξουσία και το κύρος των γονιών, να εντάσσονται αδιαμαρτύρητα σε μια ομάδα ή ακόμα και να υττακούουν πει­θήνια τον αρχηγό.

Γύρω στα 6 με 7 τους χρόνια τα παιδιά σχηματίζουν ομάδες του ίδιου φύλου. Τ’ αγόρια απορρίπτουν τα κορίτσια και τα κορίτσια τ’ αγόρια. Οι φιλίες μετα­ξύ αγοριών και κοριτσιών είναι σπάνιες και αποτελούν μάλλον εξαίρεση. Δεν αποκλείεται όμως, να υπάρχουν χαλαρά δίκτυα στο άμεσο περιβάλλον ενός παιδιού, όπου αγόρια και κορίτσια συνεργάζονται δημιουργικά μεταξύ τους, συνήθως για την πραγματοποίηση ενός σχεδίου. Η οριοθέτηση από το άλλο φύλο βοηθά το αγόρι ή το κορίτσι να διαμορφώσει την ταυτότητά του. Μόνο αφού ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, τα δυο φύλα έρχονται και πάλι κοντά και δημιουργούν φιλίες μεταξύ τους. Αλλά πριν συμβεί αυτό, τέτοιες φιλίες γί­νονται στόχος κοροϊδίας και χρειάζεται πολλή αυτοπεποίθηση για να μπορέσει να τις κρατήσει κανείς.

Οι αληθινές ομάδες φίλων —μερικές φορές οι ενήλικες τις αποκαλούν υπο­τιμητικά “συμμορίες”— έχουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

Μια αληθινή ομάδα έχει τη δική της κουλτούρα και τα δικά της τελετουργικά. Τα μέλη της μπορεί να έχουν π.χ. μια μυστική γλώσσα. Έχουν επίσης κοινά εν­διαφέροντα ή κοινές προτιμήσεις. Έτσι ξεχωρίζουν από τις ομάδες ή τις συμ­μορίες που έχουν άλλα ενδιαφέροντα.

Οι φιλίες βοηθούν τα παιδιά στην προσπάθειά τους να ανεξαρτητοποιηθούν από τους γονείς. Ο “καλύτερος” φίλος ή η “καλύτερη” φίλη γίνεται ένα νέο πρόσωπο αναφοράς και στήριγμα για το παιδί που προσπαθεί να οριοθετηθεί. Ανάμεσα στους φίλους δημιουργείται μια σχέση αλληλεγγύης ενάντια στον κό­σμο των ενήλικων. Όσο λιγότερη κατανόηση δείχνουν οι μεγάλοι για τα σύμ­βολα των παιδιών -τη γλώσσα τους π.χ. ή τα τελετουργικά τους- τόσο περισ­σότερο εκείνα αισθάνονται ότι ακολουθούν το σωστό δρόμο. Δεν θέλουν την κατανόησή μας. θέλουν να μείνουν μεταξύ τους. Οι μεγάλοι είναι απλώς ενο­χλητικοί για κείνα. Τα παιδιά θέλουν να παίζουν, να λένε βλακείες, να κάνουν αστεία, να δοκιμάζουν διάφορα κόλπα, να κατασκευάζουν έναν αντι-κόσμο όπου τα πάντα είναι δυνατά, θέλουν να ονειρεύονται, να χάνονται, να υψώνο­νται πάνω από την πραγματικότητα, το σχολείο, τα μαθήματα, τους κατανα­γκασμούς.

 

Απόσπασμα από το βιβλίο Δίνοντας και Παίρνοντας Μαθήματα Διαπαιδαγώγησης- Εκδόσεις Κέδρος 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ