Γιατί αρρωσταίνουμε; (Στρες και υγεία)

9 Σεπτεμβρίου 2014

Είδαμε προηγουμένως ότι το σώμα μας έχει την προδιάθεση να είναι υγιές και ότι οι βιοχημικές ανισορροπίες είναι αυτές που το καθιστούν επιρρεπές ή όχι σε ασθένειες. Υπάρχει ένας επιπλέον παράγοντας, ωστόσο, που μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως αιτία όσο και ως σκανδάλη, που μόλις εμφανιστεί, μεταμορφώνει μια προδιάθεση σε ασθένεια.


Ο παράγοντας αυτός είναι το στρες.

Εύκολα μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι η ροπή προς την εκδήλωση μιας ασθένειας αυξάνεται σημαντικά μετά από περιόδους στρες. Σύμφωνα με το CDC (Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών των ΗΠΑ), πάνω από το 90% των ιατρικών επισκέψεων οφείλονται σε ασθένειες που σχετίζονται με το στρες! Ο κίνδυνος αυξάνεται ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια του στρες.

«Το στρες είναι η ορμονική αντίδραση τον σώματός μας σε έναν παράγοντα που γίνεται αντιληπτός ως απειλή
για την επιβίωση (πραγματική ή φαινομενική)».

Τι σημαίνει πραγματικά στρες και πώς συνδέεται με την εκδήλωση ασθενειών;

Συνήθως, η έννοια του στρες είναι συνυφασμένη στο μυαλό μας με παράγοντες συναισθηματικής φύσης. Κατ' αρχάς θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι το στρες δεν έχει πάντα σχέση με όσα συμβαίνουν, αλλά με όσα αντιλαμβανόμαστε ότι συμβαίνουν. Κάτι που μπορεί να είναι αγχωτικό για ένα άτομο μπορεί να μην είναι καθόλου αγχωτικό για ένα άλλο, για παράδειγμα. Το στρες είναι η ορμονική αντίδραση του σώματός μας σε έναν παράγοντα που γίνεται αντιληπτός ως απειλή για την επιβίωση. Η απειλή μπορεί να είναι πραγματική ή φαινομενική.

 
Παραδείγματα πραγματικών απειλών για την επιβίωση είναι το κρύο, η κούραση, η ακραία σωματική άσκηση, η πείνα, μια χειρουργική επέμβαση ή μια επίθεση από άγριο ζώο.
Φαινομενικές απειλές μπορεί να είναι ο φόβος της πείνας λόγω της οικονομικής κρίσης, η αντίληψη μιας λεκτικής προσβολής ως επίθεση που απειλεί τη ζωή μας, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή ο φόβος της απώλειας ενός τέτοιου προσώπου.
Όταν το σώμα αντιμετωπίζει δυσκολίες, απελευθερώνει ορμόνες που κινητοποιούν μηχανισμούς που αυξάνουν την πιθανότητα επιβίωσης σε σχέση με τον αντιληπτό κίνδυνο. Το στρες είναι αυτή ακριβώς η ορμονική αντίδραση. Η αδρεναλίνη, η κορτιζόλη και άλλες ορμόνες που αυξάνουν την αιμάτωση σε όργανα όπως η καρδιά, οι μύες, ο εγκέφαλος και οι πνεύμονες εκκρίνονται κυρίως από δύο αδένες που βρίσκονται ο καθένας στην κορυφή του κάθε νεφρού, γι' αυτό και ονομάζονται επινεφρίδια.
 
 
Το στρες της ζωής

Ο ενδοκρινολόγος Hans Selye ήταν ο πρώτος που περιέγραψε τη φύση και τους μηχανισμούς του βιολογικού στρες. Το 1956 δημοσίευσε το βιβλίο Το στρες της ζωής, στο οποίο περιέγραψε τους ορμονικούς μηχανισμούς του στρες. Στα πειράματά του, ο Selye χορηγούσε σε ποντικούς ενέσιμα διαλύματα που περιείχαν εκχυλίσματα οργάνων. Ανακάλυψε ότι κάθε ένεση προκαλούσε αλλαγές στο ορμονικό σύστημα αυτών των ποντικών.
Αρχικά, θεώρησε ότι είχε ανακαλύψει ένα νέο είδος ορμόνης, αλλά, στη συνέχεια, παρατήρησε ότι η έγχυση οποιοσδήποτε τοξικού παράγοντα προκαλούσε τα ίδια αποτελέσματα, ανεξάρτητα από τον τύπο του χρησιμοποιούμενου εκχυλίσματος. Οι αντιδράσεις που παρατηρήθηκαν από τον Selye ήταν πολύ συγκεκριμένες, με κυριότερες τις εξής: το οίδημα (πρήξιμο) των επινεφριδίων, λόγω υπερλειτουργίας, και την εμφάνιση έλκους στο στομάχι.
Αυτή η διαπίστωση, μαζί με την παρατήρηση ότι οι ασθενείς με διαφορετικές ασθένειες παρουσιάζουν ορισμένα κοινά συμπτώματα, οδήγησε στη διατύπωση του όρου του «στρες» ως αιτιολογικού παράγοντα των ασθενειών.
Σήμερα, ο όρος «στρες» χρησιμοποιείται στην πλειονότητα των γλωσσών του κόσμου. Το έργο του Selye ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα για την πρόοδο της ιατρικής, που μας επέτρεφε να κατανοήσουμε τον βασικό ορμονικό μηχανισμό πίσω από κάθε οξεία ή χρόνια ασθένεια.
Ας δούμε όμως τώρα πώς εφαρμόζονται αυτά τα δεδομένα στην πράξη. Βλέπουμε συχνά γονείς που δεν αφήνουν τα παιδιά τους να πίνουν παγωμένο νερό ή ροφήματα για να μην κρυώσουν. Η απότομη πτώση της θερμοκρασίας λόγω του παγωμένου ροφήματος είναι ένας παράγοντας βιολογικού στρες για το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα. Το θερμικό στρες (πολύ κρύο) που υφίστανται τα κύτταρα σε αυτό το μέρος του σώματος μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση ασθενειών. Ομοίως, εάν ολόκληρο το σώμα εκτεθεί στο κρύο για μεγάλες χρονικές περιόδους, χωρίς επαρκή προστασία, μπορεί να αναπτύξει πυρετό ή πνευμονία.
Ένα άλλο παράδειγμα βιολογικού στρες είναι η προσπάθεια να σηκώσουμε ένα βαρύ αντικείμενο. Το φορτίο που εφαρμόζεται στη μέση, στην προκειμένη περίπτωση, είναι ένα μηχανικό στρες που μπορεί να εκδηλωθεί ως οσφυαλγία.
Τα παραδείγματα που περιγράφηκαν παραπάνω είναι πολύ συχνά και εύκολο να παρατηρηθούν στην καθημερινότητά μας. Βέβαια, δεν υποφέρουμε από πονόλαιμο κάθε φορά που πίνουμε παγωμένο νερό, ούτε πονάει η μέση μας κάθε φορά που σηκώνουμε κάποιο βαρύ αντικείμενο. Επίσης, θα έχετε σίγουρα παρατηρήσει ότι μερικοί άνθρωποι είναι πιο ανθεκτικοί από κάποιους άλλους στην εκδήλωση παθήσεων και το αντίστροφο.
Σε μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε από την Αμερικανική Ακαδημία των Επιστημών (PNAS), οι ερευνητές παρατήρησαν δύο ομάδες ανθρώπων που εκτέθηκαν εκουσίως σε ιούς που προκαλούν κρυολόγημα. Παρατηρήθηκε ότι η ομάδα που προηγουμένως είχε εκτεθεί σε χρόνιο στρες είχε σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να προσβληθεί από κάποιον ιό και να νοσήσει. Η έκθεση σε χρόνιο στρες προκαλεί υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, που με τη σειρά τους επηρεάζουν την ικανότητα του σώματος να ρυθμίζει τη φλεγμονή. Η χρόνια και συνεχής έκκριση κορτιζόλης επί μακράν εξαντλεί σταδιακά τα επινεφρίδια και αυτό μπορεί να δυσκολέψει την προσαρμογή του οργανισμού σε ξαφνικά στρες.
Στη ζωή μας, μπορεί να εκτεθούμε σε πολλές στρεσογόνες καταστάσεις. Η σωματική κόπωση, η κακή διατροφή, η ακτινοβολία, οι μικροοργανισμοί και οι συναισθηματικές εντάσεις αποτελούν στρεσογόνους παράγοντες που δρουν μεμονωμένα ή και συνδυαστικά.
Η κατάσταση της υγείας, σε αντιπαράθεση ιιε το στρες που ασκείται σε οποιαδήποτε δεδοιιένη στινιιή, ιιας δίνουν τη συνολική εικόνα της υγείας ιιας.
Ένας οργανισμός όμως που βρίσκεται σε καλή βιοχημική ισορροπία μπορεί να αντέξει αυξημένα επίπεδα στρες χωρίς να αρρωστήσει και, σε περίπτωση που συμβεί αυτό, η ασθένεια θα είναι μικρότερης βαρύτητας και διάρκειας.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Η καλύτερη κατάσταση της υγείας κάνει το σώμα μας πιο ανθεκτικό στους εξωγενείς στρεσογόνους παράγοντες. Για να λειτουργήσει σωστά από βιοχημικής άποψης, το σώμα μας απαιτεί επαρκείς ποσότητες από τους πέντε βασικούς παράγοντες: οξυγόνο, νερό, μακροθρεπτικά συστατικά (λίπη, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες), μικροθρεπτικά συστατικά (βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία, αμινοξέα, αντιοξειδωτικά, ένζυμα), φυσική άσκηση.

Το ανθρώπινο σώμα είναι μια μηχανή σχεδιασμένη να λειτουργεί σε πολύ συγκεκριμένες συνθήκες θερμοκρασίας, διατροφής, συγκέντρωσης οξυγόνου, ακτινοβολίας, γεωμαγνητικών και βαρυτικών πεδίων. Τυχόν ξαφνικές αλλαγές στις παραμέτρους αυτές αποτελούν πηγή στρες και πιθανή αιτία μιας ασθένειας.
Η πρόσληψη επαρκών ποσοτήτων νερού, η επαρκής άσκηση, η κατανάλωση τροφίμων βιολογικής καλλιέργειας που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία και η διόρθωση των ελλείψεων σε μικροσυστατικά με την πρόσληψη συμπληρωμάτων διατροφής είναι παράγοντες υψίστης σημασίας για τη διατήρηση ή αποκατάσταση της καλής υγείας. Η κατάσταση της υγείας μας δεν είναι κάτι απόλυτο. Δεν είναι ένα νόμισμα με δύο πλευρές (ή είμαστε υγιείς ή όχι). Η κατεύθυνση της υγείας έχει άπειρες βαθμίδες και άλλες τόσες έχει και η κατεύθυνση της ασθένειας. Όσο περισσότερο υγιείς είμαστε, τόσο περισσότερο
απομακρυνόμαστε από την ασθένεια.
Είναι σημαντικό, εκτός από όσα περιγράφηκαν παραπάνω, να εξεταστεί επίσης η στάση που έχει κανείς προς τη ζωή. Βιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι το σώμα αντιδρά στο στρες που γίνεται αντιληπτό και όχι σε αυτό που βιώνεται πραγματικά. Όταν αντιλαμβανόμαστε έναν κίνδυνο, το σώμα μας εκκρίνει αδρεναλίνη και άλλες ορμόνες του στρες. Εάν βρεθούμε αντιμέτωποι με μια αρκούδα, ο οργανισμός δεν αντιδρά αφού μας δαγκώσει η αρκούδα (τότε θα ήταν πολύ αργά), αλλά τη στιγμή που βλέπουμε την αρκούδα. Ωστόσο, εάν ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον καθηγητή του, το αφεντικό του, τη σύζυγό του ή την πεθερά του σαν αρκούδα, ο οργανισμός θα αντιδράσει ορμονικά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, σαν να βρισκόταν μπροστά σε μια πραγματική αρκούδα.
Ενώ υπάρχει ένας αντικειμενικός παράγοντας σε σχέση με το βιολογικό στρες, είναι ζωτικής σημασίας και ο υποκειμενικός παράγοντας που αφορά το πώς αντιλαμβάνεται ο κάθε άνθρωπος τις καταστάσεις που βιώνει.

Η διάθεσή μας επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του ενδοκρινικού συστήματος. Κάθε σκέψη δημιουργεί αντίστοιχα συναισθήματα και αυτά με τη σειρά τους μετατρέπονται από τον οργανισμό σε ορμονικές εκκρίσεις. Συναισθήματα όπως η θλίψη, ο φόβος, ο θυμός, η ικανοποίηση ή η χαρά προκαλούν διαφορετικές ορμονικές εκκρίσεις. Τα συναισθήματά μας είναι η γέφυρα ανάμεσα στις σκέψεις μας και στο ενδοκρινικό μας σύστημα.
Δεν είναι εύκολο να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας. Μπορούμε, όμως, να ελέγχουμε τα περισσότερα από τα ερεθίσματα που μας κάνουν να σκεφτόμαστε και να αισθανόμαστε με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Αυτά που διαβάζουμε, αυτά που ακούμε, οι άνθρωποι με τους οποίους επιλέγουμε να ζούμε τη ζωή μας («δείξε μου τους φίλους σου να σου πως ποιος είσαι») επιδρούν πολύ περισσότερο απ' ό,τι μπορεί κανείς να φανταστεί στη διάθεσή και, σε απώτερη ανάλυση, στην υγεία μας.
Είναι εύκολο να εστιαστεί η προσοχή ενός ατόμου σε καταστάσεις αρνητικές ή δυνητικά επικίνδυνες. Η αδρεναλίνη που απελευθερώνεται σε μια τέτοια στιγμή μάς ωθεί να εστιάσουμε την προσοχή μας στον επικείμενο κίνδυνο. Στην πραγματικότητα, σε ένα φυσικό περιβάλλον δεν θα ήταν πολύ παραγωγικό να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε με την ησυχία μας τα παιχνιδίσματα του ήλιου στα φύλλα ενός δέντρου, ενώ δεχόμαστε επίθεση από ένα άγριο ζώο. Η φύση έχει φροντίσει ώστε να εξασφαλίζονται περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης με την απελευθέρωση της αδρεναλίνης που κατευθύνει όλη την προσοχή μας προς την πηγή του κινδύνου (το άγριο ζώο στην περίπτωση αυτή) και τις σκέψεις μας στην εύρεση της καλύτερης δυνατής λύσης για τη σωτηρία μας.
Αυτός ο μηχανισμός επιβίωσης χρησιμοποιείται πολύ συχνά από τον άνθρωπο για την προσέλκυση της προσοχής των άλλων, παρουσιάζοντας κάτι πολύ πιο ανησυχητικό απ' ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Εκτός από τους ανθρώπους, ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται και από τα μέσα ενημέρωσης. Έχουμε φτάσει στο σημείο όπου οτιδήποτε κακό, ανησυχητικό ή επικίνδυνο συμβαίνει, οπουδήποτε στον κόσμο, να μπαίνει στα σπίτια μας, ενώ την ίδια στιγμή όλα τα καλά νέα επισκιάζονται. Έχει έτσι κανείς την εντύπωση ότι γύρω του συμβαίνουν μόνο άσχημα ή επικίνδυνα πράγματα. Το σώμα μας αντιδρά σε αυτή τη διαρκή αίσθηση του κινδύνου με τις ορμόνες του στρες. Η διάθεσή μας επιδεινώνεται λόγω της αδρεναλίνης που εκκρίνεται και ζούμε σε μια διαρκή κατάσταση συναισθηματικής και σωματικής καταπόνησης.
Στην αρχαιότητα, οι βασιλείς είχαν τη συνήθεια να αποκεφαλίζουν αυτούς που έφερναν πάντα κακές ειδήσεις. Φυσικά, δεν είναι λογικό να αρχίσουμε να αποκεφαλίζουμε ανθρώπους. Αν μπαίναμε σε αυτή τη διαδικασία, θα φτάναμε εύκολα στο σημείο όπου κανείς γύρω μας δεν θα είχε κεφάλι.
Σας προτείνω αντ' αυτού να κάνετε, για δύο εβδομάδες, μια ενδιαφέρουσα άσκηση: προσπαθήστε να αποφύγετε οτιδήποτε μπορεί να σας δημιουργήσει αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα. Προσπαθήστε να μάθετε και να μεταδώσετε μόνο καλά νέα, να κάνετε θετικά σχόλια και να δίνετε μεγαλύτερη σημασία στα καλά και όμορφα πράγματα που συμβαίνουν στη ζωή. Προσπαθήστε να είστε κοντά σε ανθρώπους που σας κάνουν να αισθάνεστε καλά.
Για τις δύο αυτές εβδομάδες, μην διαβάζετε εφημερίδες, μην ανοίγετε την τηλεόραση και μην χρησιμοποιείτε το διαδίκτυο ως πηγή ενημέρωσης. Αν φοβάστε ότι δεν θα έχετε την απαραίτητη ενημέρωση για το εν λόγω διάστημα, λάβετε υπόψη ότι το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου που μεταδίδεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν είναι πληροφορίες, αλλά προσωπικά σχόλια και συμπεράσματα σχετικά με τις προβλέψεις και τις εικασίες άλλων. Δοκιμάστε αυτή την άσκηση και θα παρατηρήσετε μια συναισθηματική αλλαγή τόσο ριζική, που είμαι σίγουρος ότι θα μετατραπεί σε στάση ζωής.
Ζούμε σε μια εποχή όπου, μέσω της τεχνολογίας, είμαστε σε θέση να προκαλέσουμε τόσο βελτίωση όσο και καταστροφή, σε επίπεδα που ποτέ δεν ξαναείδε η ιστορία της ανθρωπότητας. Η συνολική εικόνα της ζωής και της κοινωνίας μας δεν είναι κάτι αόριστο. Αποτελείται από τις ενέργειες και τις παραλείψεις του καθενός από εμάς.
Ποτέ δεν πρέπει να υποτιμούμε τις αλλαγές που προκαλούμε στη ζωή μας και στη ζωή των γύρω μας, ξεκινώντας με όσα μπορούμε πραγματικά να επηρεάσουμε, ακόμα και σε μικρό βαθμό. Δεν έχει σημασία πόσο μικρή είναι η βελτίωση που θα πετύχουμε, και αυτό ισχύει τόσο για την υγεία μας όσο και για την κοινωνία και το περιβάλλον μας. Αυτό που μετράει είναι να προσπαθούμε να βελτιωνόμαστε καθημερινά όλο και περισσότερο, ακόμα και στον ελάχιστο βαθμό.

Πηγή: "Πως να ζήσετε 150 χρόνια με Υγεία” του Δρ. Δημήτρη Τσουκαλά

Ευχαριστούμε τις εκδόσεις Μεταίχμιο    

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ