Μαστίχα: Τα οφέλη της για το έντερο και το στόμα

14 Σεπτεμβρίου 2014
 
Η μαστίχα στην αρχαιότητα
 
Η φυσική μαστίχα ή. πιο ποιητικά, το δάκρυ του μαστι- χόδεντρου, αποτελεί ένα μοναδικό γεωργικό προϊόν, ξε- χωριστό τόσο για τον τόπο και τον τρόπο παραγωγής του όσο και για τις ιδιότητες και πολλαπλές εφαρμογές του.
Η ύπαρξή τπς είναι γνωστή από την αρχαιότητα και οι χρήσεις της πάρα πολλές, από τη μαγειρική και την ποτοποιία μέχρι τπν οδοντιατρική και τπ ζωγραφική.
Η ευωδιαστή αυτή ρητίνη, η οποία προέρχεται από τον κορμό και τα μεγάλα κλαδιά του θαμνώδους μαστι- χόδεντρου (Pistachia lentiscus var. Chia), είναι αποκλειστικό ελληνικό προϊόν και έχει χαρακτηριστεί από το 1997 ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.).
0α πρέπει να αναφερθεί ότι δέντρα της οικογένειας ιου μαστιχόδεντρου υπάρχουν και σε άλλες παραμεσόγειες χώρες, αλλά μόνο στπ Χίο απαντούν μαστιχοφόροι σχίνοι και ακόμη πιο συγκεκριμένα στο νότιο τμήμα του νησιού, όπου το κλίμα είναι θερμό και ξηρό.
Σήμερα και μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1881, διασώζονται 24 χωριά στα οποία καλλιεργείται π μαστίχα - κι αποκαλούμενα Μαστιχοχώρια.
Το Πυργί, τα Μεστά, οι Ολύμποι, η Καλαμωτή, τα Αρμό- λια είναι μερικά μόνο από τα αρχιτεκτονικά στολίδια που ανήκουν στα Μαστιχοχώρια.
Για να παραχθεί μαστίχα, χαράσσεται (κεντιέται όπως λένε οι ντόπιοι) ο κορμός και τα κλαδιά του δέντρου με ένα μικρό, αιχμηρό και αυλακωτό σιδερένιο εργαλείο, το κεντητήρι. Το παραγόμενο έκκριμα αρχίζει να στερεοποιείται στις χαρακιές περίπου 15 ημέρες μετά το κέ- νιιψα. ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Η μορφή της μαστίχας είναι κρυσταλλική και αρχικά χαρακτηρίζεται οι ιό μια πικράδα, η οποία αργότερα μεταλλάσσεται στην ιδιαίτερη γεύση της με το μαγευτικό άρωμα.
Προϊόντα της μαστίχας είναι η σκόνη μαστίχας, οι τσίχλες, το μαστιχέλαιο, το μαστιχόνερο κ.ά.


Η ΟΜΟΡΦΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Η μαστίχα έχει χρησιμοποιηθεί για περισσότερα από 2 ‘500 χρόνια ως παραδοσιακό ελληνικό φάρμακο για τπ θερα πεία αρκετών καταστάσεων, όπως η γαστραλγία και τα πε πτικά έλκη. Οι πρώτες αναφορές για τη μαστίχα γίνονται από τον Ηρόδοτο (5ος αιώνας π.Χ.). ο οποίος αναφέρει ότι οι Έλληνες συνήθιζαν να μασούν το αποξηραμένο ρητινώδες υγρό που έρεε από το φλοιό του μαστιχόδεντρου. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Ιπποκράτης, ο Γαληνός, ο Διοσκουρίδης και ο θεόφραστος επισημαίνουν συχνά τις ευεργετικές τπς ιδιότητες.
Σύμφωνα με τη χριστιανική εκδοχή, ο Θεός ευλόγησε το μαστιχόδεντρο να παράγει μαστίχα, όταν το 250 μ.Χ. το σώμα του Αγίου Ισιδώρου που μαρτύρησε από τους Ρωμαίους σύρθηκε κάτω από το σχίνο. Τότε ήταν που το δέντρο. βλέποντας τα δάκρυα του Αγίου Ισιδώρου, άρχισε και αυτό να δακρύζει.
Η μαστίχα Χίου ήταν η πρώτη φυσική τσίχλα του αρχαίου κόσμου. Χρησιμοποιούνταν τόσο για τον καθαρισμό των δοντιών όσο και για την αναζωογόνηση της αναπνοής.
Το γνωστό «Βάλσαμο της Ιερουσαλήμ» είναι προϊόν με βάση του κάποια βότανα και δημιουργήθηκε το 1719 από Φραγκισκανούς μοναχούς στο μοναστήρι του Saint Savior, στην παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ. Μία από τις φόρμουλες που βρέθηκαν στα αρχεία του μοναστηριού αναφέρουν ότι η μαστίχα είναι ένα από τα τέσσερα βασικά συστατικά του «Βάλσαμου της Ιερουσαλήμ», μαζί με το λιβάνι (Boswellia spp.), το μύρο (Commiphora spp.) και την αλόη (Aloe sp.). Η φόρμουλα αυτή έχει επιβεβαιωμένες αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδω- τικές και αντισηπτικές ιδιότητες.
 
ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα έχει πιστοποιήσει πολλά από τα οφέλη της κατανάλωσης μαστίχας που εικάζαμε πως υπάρχουν, ενώ έχει φανερώσει και άλλα που δεν γνωρίζαμε.
Η χημική σύσταση της ρητίνης και του μαστιχέλαιου έχει αναλυθεί και κάποια συστατικά έχουν απομονωθεί και ταυτοποιηθεί. Παρ' όλα αυτά, η ακριβής σύνθεση της μαστίχας Χίου δεν είναι ακόμα γνωστή. Μία γενική εκτίμηση δείχνει ότι η μαστίχα και το μαστιχέλαιο περιέχουν τουλάχιστον 70 ουσίες οι οποίες επιδεικνύουν πολυάριθμες φαρμακευτικές ιδιότητες.

ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ ΟΦΕΛΗ 

Η ΡΗΤΙΝΗ ΜΕ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΒΑΚΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Η μαστίχα και τα παράγωγά τπς μπορούν να καταπολεμήσουν πολλά παθογόνα βακτήρια όπως, για παράδειγμα, τα Escherichia coli, Bacillus subtilis, Staphylococcus aureus, Porphyromonas gingivalis αλλά και μύκητες όπως διάφορα στελέχη της Candida.
Μοναδικά τερπένια όπως το α-πινένιο. το β-μυρκένιο, το β-καρυοφυλλένιο, το λιμονένιο και η περιλλυλ-αλκοόλη συναντούν τις πολυφαινόλες της μαστίχας, δικαιολογώντας τις αντιβακτηριακές και αντιοξειδωτικές της ιδιότητες. Επι στπμονικά στοιχεία καταδεικνύουν πως τα συστατικά τπς μα στίχας συνεργάζονται το ένα με το άλλο, ώστε να αποδώσουν στη μοναδική αυτή ρητίνη τις ξεχωριστές ιδιότητές τπς.

 
ΜΑΣΤΙΧΑ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ
Η μάσηση της μαστίχας Χίου διεγείρει τη λειτουργία των σιελογόνων αδένων και αυξάνει την έκκριση σάλιου1, γεγονός που συμβάλλει στον αυτοκαθαρισμό του στόματος. Η μοναδική της σύνθεση την καθιστά προληπτικό και, πιθανόν, θεραπευτικό μέσο κατά της τερηδόνας.
Ένα πολύ κοινό βακτήριο της στοματικής κοιλότητας είναι το Streptococcus mutans, το οποίο μπορεί, όταν αποικίσει την οδοντική επιφάνεια, να αρχίσει την αποικοδόμησή της με τελικό αποτέλεσμα τη γνωστή τερηδόνα.
Σειρά επιστημονικών ερευνών2·3 με επικεφαλής τη δρα Alev Aksoy απέδειξε πως η μαστίχα Χίου έχει σημαντική αντιβακτηριακή επίδραση έναντι του συγκεκριμένου βακτηρίου, προστατεύοντας ουσιαστικό από τερηδόνα.
Επιπρόσθετα, η αντιμικροβιακή της δράση συμβάλλει στην εξουδε- τέρωση μικροοργανισμών που προκαλούν σχηματισμό οδοντικής πλάκας και κακοσμία του στόματος.
Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως ο εμπλουτισμός της μαστίχας Χίου με φθόριο (συγκεκριμένα φθοριούχο νάτριο), στοιχείο με γνωστή αντι- τερηδονική δράση, συμβάλλει τα μέγιστα στην καλή στοματική υγιεινή.

ΘΩΡΑΚΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Η μαστίχα Χίου χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα ως φάρμακο για τις διαταραχές του γαστρεντερικού συστήματος. Μεγάλος αριθμός μελετών αποδεικνύει τις ευεργετικές επιδράσεις της στο πεπτικό σύστημα.
Η μαστίχα Χίου παρουσιάζει δραστηριότητα κατά του ελικοβακτη- ριδίου του πυλωρού*.
Μελέτη, που έγινε με επικεφαλής τον γαστρεντερολόγο δρα Κωνσταντίνο Ντάμπο στο Σκυλίτσειο γενικό νοσοκομείο Χίου, αξιολόγησε την επίδραση της μαστίχας της Χίου σε ασθενείς με ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Η μελέτη21 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μαστίχα Χίου σε ενδεδειγμένες ποσότητες έχει σαφή βακτηριοκτόνο δράση στο ελικοβα- κτηρίδιο του πυλωρού.
Η μελέτη ουσιαστικά επιβεβαίωσε δεδομένα5 που υπήρχαν από το παρελθόν σε πειραματόζωα και τα οποία υποδείκνυαν τη δράση εκχυλισμάτων και ουσιών της μαστίχας, έναντι της αποίκησης αυτού του τόσο σημαντικού στην εμφάνιση του έλκους βακτηριδίου.

Πέρα όμως από τους Έλληνες ερευνητές, μνεία πρέπει να γίνει και στον δρα Farhad U. Huwez. ο οποίος, με τρεις δημοσιευμένες μελέτες-αναφορές6·7·8, εκθειάζει τπ δράση της μαστίχας έναντι του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού και τπν αναδεικνύει ως θεραπεία για το έλκος (δωδεκαδακτυλικό αλλά και γαστρικό), ακόμα και σε μικρές ποσότητες και χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες.
Το 1982 οι Αυστραλοί ερευνητές Barry Marshall και Robin Warren ανακοίνωσαν την ανακάλυψη ενός νέου για την εποχή βακτηριδίου, που αρχικά ονόμασαν Campylobacter Pyloridis. Η τελική ονομασία όμως, η οποία καθιερώθηκε, είναι Helicobacter Pylori (ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού). Η ανακάλυψη αυτή ήρθε να ανατρέψει τις ως τότε αντιλήψεις που θεωρούσαν ότι το στομάχι δεν αποικίζεται από βακτήρια. Σημειώστε πως το 10-20% των ατόμων με λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού θα αναπτύξουν κάποια στιγμή πεπτικό έλκος. Ουσιαστικά, άτομα με λοίμωξη από το συγκεκριμένο βακτηρίδιο έχουν έξι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθουν έλκος από άτομα που δεν έχουν προσβληθεί!

ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ CROHN

Μελέτη Ελλήνων επιστημόνων, με επικεφαλής τον δρα Ιωάν νη Τριανταφυλλίδη (Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας) και τον καθη γητή Νικόλαο Ανδρικόπουλο (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο), που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό World Journal of Gastroenterology, έδειξε βελτίωση της κλινικής εικόνας και μείω on της φλεγμονής σε ασθενείς με ήπια έως και μέτρια δραστήριο τητα της νόσου Crohn (χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του πεπτικού σωλήνα που μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε τμήμα του, από το στόμα έως το ορθό), μετά τη χορήγηση σκόνης μαστίχας Χίου σε μορφή καψουλών για τέσσερις εβδομάδες (δόση 2.2 γρ./ημέρα).
 
Γενικότερα, η κατανάλωση μαστίχας φάνηκε να συμβάλλει στη μείωση στα επίπεδα ουσιών που εμπλέκονται στις φλεγμονώδεις διαδικασίες (όπως η C αντιδρώσα πρωτεΐνη, CRP και η ιντερλευκίνη 6, IL-6) σε ασθενείς με ενεργή νόσο του Crohn.
Τα επιστημονικά στοιχεία συνηγορούν πως αυτό που δρα ευεργετικά στη φλεγμονή είναι η μαστίχα αυτή καθαυτή (το σύνολο των συστατικών της) και όχι απομονωμένα τα διάφορα συστατικά της. Πάντως, ο μικρός αριθμός ατόμων που έλαβαν μέρος στην εν λόγω μελέτη, σίγουρα σηματοδοτεί την ανάγκη και άλλων επιστημονικών ερευνών προκειμένου να εξαχθούν ασφαλή ουμπεράοματα.

ΑΣΠΙΔΑ ΚΑΙ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ

Η μαστίχα Χίου φαίνεται να παρουσιάζει προστατευτική δράση στην καρδιά και στα αγγεία, καθώς μελέτες1011 δείχνουν ότι η κατανάλωσή της μειώνει τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης, της LDL («κακής») χοληστερόλης, της λιποπρωτεΐνης α. ενώ παράλληλα προστατεύει καθολικά την LDL χοληστερόλη από οξείδωση (μια διαδικασία που βάζει τον θεμέλιο λίθο για τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας στα αγγεία).
Ακόμα και το σάλιο που προέρχεται από τη μάσηση της μαστίχας Χίου, αποδείχθηκε12 πως μπορεί να συμβάλλει εργαστηριακά στην αναστολή της οξείδωσης της «κακής» χοληστερόλης.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης πως στη μελέτη σε ανθρώπους10, η οποία έδειξε μείωση της χοληστερόλης με την κατανάλωση 5 γραμμαρίων σκόνης μαστίχας καθημερινά, διαπιστώθηκε και στατιστικά σημαντική μείωση στα επίπεδα ενζύμων που σχετίζονται με την ηπατική λειτουργία, κάνοντας τους ερευνητές να μιλούν και για ηπα- τοπροστατευτική δράση.

ΟΙ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

Την τελευταία δεκαετία, ένας αυξανόμενος αριθμός εργαστηριακών μελετών μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η μαστίχα Χίου ενδέχεται να διαθέτει αντικαρκινικές ιδιότητες έναντι διαφόρων μορφών κακοήθων νεοπλασιών, όπως ο καρκίνος του προστάτη, του ηαχέος εντέρου, του πνεύμονα, του στόματος και του παγκρέατος.
 
Τα συστατικά της μαστίχας που ανήκουν στην τάξη των τριτερ- πενοειδών εικάζεται πως είναι υπεύθυνα για τις αντικαρκινικές της ιδιότητες13, οι οποίες αφορούν κυρίως τπν αναχαίτιση του ανεξέλεγκτου κυτταρικού πολλαπλασιασμού, μέσω εξωγενών και ενδογενών μονοπατιών της απόπτωσης (του «προγραμματισμένου» δηλαδή κυτταρικού θανάτου).
0α πρέπει να τονιστεί ότι οι αντικαρκινικές ιδιότητες τπς μαστίχας πιστοποιούνται μέσα από εργαστηριακά πειράματα και όχι από κλινικές μελέτες ή/και παρατηρήσεις σε ανθρώπους. Μία ουσία ή ένα σύνολο ουσιών, που εμφανίζει αντικαρκινική δράση σε επιλεγμένες κυτταρικές σειρές ή σε πειραματόζωα, δεν σημαίνει πως κάνει το ίδιο και στους ανθρώπους. Όμως τέτοιες μελέτες αποτελούν συχνά το εφαλτήριο για να διερευνηθούν ανάλογες επιδράσεις και στους ανθρώπους. Ας ελπίσουμε, λοιπόν, πως στο μέλλον θα έχουμε όλα εκείνα τα ικανά στοιχεία, που θα αναδείξουν το δάκρυ του μα- στιχόδεντρου σε ασπίδα έναντι του καρκίνου και στους ανθρώπους.
 
ΠΩΣ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΤΕ
ΤΗ ΜΑΣΤΙΧΑ:
Αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε τη μαστίχα σε γλυκά, τη θρυμματίζει) σε ένα γουδί με λίγη ζάχαρη. Ενώ, αν τη θέλετε για φαγητό, τη θρυμματίζει) με ελάχιστο αλάτι.
Μη χρησιμοποιείτε μεγάλες ποσότητες κατά το μαγείρεμα γιατί μπορι ( να βγει μια πικράδα.
Αν θέλετε να αρωματίσετε το ελαιόλαδό σας, θα ζεστάνετε 40 mi παρ θένου ελαιόλαδου με / κουταλιά κρυστάλλους μαστίχας Χίου μέσα οι ένα μπρίκι σε χαμηλή φωτιά. Έπειτα, μεταγγίστε το μείγμα σε ένα γυάλινι > μπουκάλι και περιμένετε μέχρι να κρυώσει. Στπ συνέχεια προσθέστε 10(1 ml ελαιόλαδο. Φυλάξτε το μπουκάλι σας σε σκοτεινό και δροσερό μέρος!

 
ΣΥΝΤΑΓΗ από τον Σεφ Αλέξανδρο Παπανδρέου
 
Πανακότα με μαστίχα Χίου και φρέσκια βανίλια
Χρόνος Προετοιμασίας: 30 λεπτά * Χρόνος 1 Ψύξης: 2 ώρες · Για 4 άτομα

ΥΛΙKA

200 γρ. γάλα φρέσκο
50 γρ. ζάχαρη
φύλλα ζελατίνα
200 γρ. κρέμα γάλακτος
1 βανίλια φρέσκια
5 γρ. μαστίχα Χίου σε κόκκους
10 γρ. ζάχαρη

ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Σε ένα γουδί τοποθετούμε τους κόκκους μαστίχας μαζί με τα 10 γρ. ζάχαρη και τα τρίβουμε πάρα πολύ καλά μέχρι να γίνουν σκόνη.

Η ζάχαρη θα βοηθήσει τη μαστίχα να τριφτεί και να μην κολλάει.
Σε ένα μικρό κατσαρόλι ζεσταίνουμε το γάλα με τη ζάχαρη, τη φρέσκια βανίλια και την τριμμένη μαστίχα.
Βάζουμε τις ζελατίνες σε ένα μπολ με κρύο νερό και τις αφήνουμε να μαλακώσουν.
Τις στραγγίζουμε πολύ καλά και τις ρίχνουμε στο κατσαρόλι.
Με το σύρμα ζαχαροπλαστικής ανακατεύουμε καλά και προσθέτουμε την κρέμα γάλακτος.
Όταν το μείγμα κρυώσει λίγο, το τοποθετούμε στο ψυγείο μέχρι να πήξει, για 2 ώρες.
Σερβίρουμε τις πανακότες με μαρμελάδα φράουλα.
 
 

Ευχαριστούμε τις εκδόσεις διόπτρα.

Από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Ξένου & Αστερίας Σταματάκη “Γνωρίστε τα ελληνικά super foods" 
ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ