Μobbing στην εργασία: Ο βασικός λόγος που πολλοί παραιτούνται

22 Οκτωβρίου 2014
Aλεξάνδρα 37 ετών ρωτά

Αναγνώστριά μας ρωτά: 

Καλησπέρα συγχαρητήρια για την καταπληκτική δουλειά σας. Μήπως μπορείτε να βάλετε άρθρα για το mobbing στον εργασιακό χώρο; Τι ισχύει με νομοθεσία εάν υπάρχουν οργανώσεις που μπορείς να απευθυνθείς κλπ σας ευχαριστώ εκ των προτέρων...

Στο ερώτημά σας απαντά ο ψυχολόγος- ομαδικός θεραπευτής Δημήτρης Κατσαρός. 


 
Αγαπητή αναγνώστρια: 
 
Το mobbing στον εργασιακό χώρο είναι μια δραστηριότητα που προκύπτει από ανταγωνιστική συμπεριφορά μεταξύ συναδέλφων ή ανώτερων προς κατώτερους στην ιεραρχία και σκοπό έχει να απομονώσει, να κάμψει τη θέληση και τελικά να αναγκάσει σε παραίτηση κάποιον ή κάποιους απ' αυτούς. Η συμπεριφορά αυτή συνίσταται στη συστηματική ή/και κατ' επανάληψη βίαιη και εκφοβιστική συμπεριφορά εναντίον προσώπων από τους συναδέλφους τους. Οι διαστάσεις του mobbing στον εργασιακό χώρο στην Ελλάδα δεν είναι γνωστές αν και υπάρχουν ελληνικά άρθρα που αναφέρονται σ'αυτό όμως αρκούνται σε παραδείγματα που αφορούν χώρους εργασίας του εξωτερικού. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν πως το mobbing στον εργασιακό χώρο έχει καταστρεπτικά αποτελέσματα στην ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων που το έχουν υποστεί και κατ' επέκταση των οικογενειών τους. Θα ήταν ίσως πιο εύκολο για μας να βοηθήσουμε και ίσως θα ελάφρωνε και σας βέβαια να μιλήσετε γι'αυτό που σας απασχολεί σε σχέση με το mobbing στο χώρο εργασίας. Σας παραθέτω ένα άρθρο που μιλά αναλυτικά γι'αυτό προς το παρόν.

Το σύνδροµο «Mobbing» στην Εργασία
Ο όρος mobbing προέρχεται από την αγγλική λέξη mob που σημαίνει
επιτίθεµαι, περικυκλώνω, ενοχλώ και εκφράζει σήµερα τη συστηματική
ψυχολογική επίθεση και στρατηγική περιθωριοποίησης που δέχονται στο
εργασιακό περιβάλλον, από τους ιεραρχικά ανωτέρους ή και τους
συναδέλφους οι ανεπιθύµητοι, για διάφορους λόγους, εργαζόµενοι. Ο όρος
χρησιµοποιήθηκε το 1800 από τους βρετανούς βιολόγους, στη περιγραφή
της επιθετικής συµπεριφοράς κατά την πτήση, ορισµένων ειδών
αποδηµητικών πουλιών.

Το 1900, ο ηθολόγος Konrad Lorenz το χρησιµοποιεί για να ερµηνεύσει
την εχθρική συµπεριφορά της πλειοψηΦίας της αγέλης, έναντι των αδύνατων
ζω ων της ίδιας ράτσας.
Ο γερµανός ψυχολόγος Heinz Leyman, ένας ίσως από τους εγκυρότερους
σύγχρονους µελετητές της ψυχολογίας της εργασίας, είναι ο πρώτος, που
στη δεκαετία του '80, αποδίδει τον όρο στην ανθρώπινη κοινωνία,
περιγράφοντας το σύνολο των αρνητικών επιδράσεων στην υγεία, από την
ηθική παρενόχληση στους εργασιακούς χώρους, ως «σύνδροµο mobbing».
Τα τελευταία χρόνια στους εργασιακούς χώρους αναπτύχθηκε ένα νέο
φαινόµενο γνωστό ως σύνδροµο mobbing, το οποίο, αν και η πραγµατική
διάσταση του δεν είναι ακόµα γνωστή, αποτελεί σοβαρό πρόβληµα για την
υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων.
Το σύνδροµο mobbing ορίζεται ως «η άσκηση, στο πλαίσιο των σχέσεων
µεταξύ συναδέλφων ή µεταξύ ανωτέρου και κατωτέρου στην ιεραρχία, µιας
συστηµατικής και διαρκούς επίθεσης σε βάρος ενός προκαθορισµένου
θύµατος προκειµένου να ωθηθεί στο να εγκαταλείψει τη θέση εργασίας του».
Επίσης:
Το σύνδροµο mobbing ορίζεται ως «κατ' επανάληψη υβριστική
συµπεριφορά, εντός ή εκτός της επιχείρησης ή του οργανισµού που
εκδηλώνεται ειδικότερα µε ενέργειες, λόγια, εκφοβισµούς, πράξεις,
χειρονοµίες, τρόπους οργάνωσης της εργασίας και µονοµερή γραπτά κείµενα
που έχουν χαρακτήρα ή σκοπό να προσβάλλουν την προσωπικότητα, την
αξιοπρέπεια ή τη σωµατική ή ψυχική ακεραιότητα του εργαζοµένου κατά την
εκτέλεση της εργασίας του, να θέσουν σε κίνδυνο τη θέση απασχόλησής του
ή να δηµιουργήσουν εχθρικό, εκφοβιστικό, υποτιµητικό, ταπεινωτικό ή
προσβλητικό εργασιακό περιβάλλον».
Ακόμη εκφράζει τη δολιότητα που αναπτύσσεται µεταξύ συναδέλφων και
αποσκοπεί στην εξάλειψη των ανταγωνιστών, µέσα από µια συνεχή
αντισυναδελφική συµπεριφορά». Το σύνδροµο mobbing δεν αποτελεί µια αυτούσια νοσολογική οντότητα
αλλά το πλαίσιο για επανειληµµένες ψυχολογικές ή άλλου τύπου και βαθµού
επιθέσεις που περιλαµβάνουν διαρκείς και αδικαιολόγητες επικρίσεις και
συκοφαντίες, ανάθεση άχαρων και υποτιµητικών καθηκόντων, καθώς και για
ενέργειες που θα µπορούσαν να θίξουν την επαγγελµατική και κοινωνική
εικόνα του θύµατος στο πλαίσιο των εργασιακών σχέσεων.
Οι διαστάσεις του φαινοµένου δεν είναι δυνατόν να υποτιµηθούν. Οι
πρώτες επιστηµονικά τεκµηριωµένες µελέτες δείχνουν ότι το mobbing
προκαλεί καταστροφικά αποτελέσµατα στη σωµατική και ψυχική υγεία των
εργαζόµενων και κατ' επέκταση, των οικογενειών τους.
Η προσβλητική µεταχείριση οδηγεί πολλούς εργαζόµενους σε µακροχρόνια
απουσία από την εργασία, λόγω ανικανότητας προς εργασία, ή τους
αναγκάζει να παραιτηθούν.
Σύµφωνα µε τη γαλλίδα ψυχίατρο Marie France Hirigoyen, ο «δράστης»
είναι µια προσωπικότητα που ικανοποιείται «πληγώνοντας» τους
συνανθρώπους του και αναπτύσσει την αυτοεκτίµησή του, µεταφέροντας
στους άλλους τον «πόνο» που αδυνατεί να αισθανθεί, αλλά και τις
εσωτερικές του αντιθέσεις που αρνείται να επεξεργαστεί.
Το σύνδροµο mobbing εκδηλώνεται κυρίως µε σοβαρές επιπτώσεις που
µπορεί να λάβουν τη µορφή αυξηµένων δυσκολιών συνεργασίας, µειωµένης
αντοχής στο άγxος, σωµατικής δυσφορίας, καταχρήσεων και ψυχολογικών
αντιδράσεων.
Επίσης µπορεί να επιφέρει στον εργαζόµενο δυσκολίες στον ύπνο,
κατάθλιψη, ανάπτυξη διαφόρων µορφών µανίας, κάποιες φορές έντονη
επιθετικότητα, σωµατική κόπωση ή/και τάσεις αυτοκτονίας. Αν δε σταµατήσει
άµεσα η παρενόχληση, δεν ερευνηθούν οι αιτίες που την προκάλεσαν στον
εργασιακό χώρο και δε ληφθούν τα κατάλληλα µέτρα, υπάρχει ο κίνδυνος τα
προβλήµατα να γίνουν τόσο σοβαρά ώστε να χρειαστεί µακροχρόνια ιατρική
και ψυχοθεραπευτική φροντίδα από ειδικούς.
Οι αρνητικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις, σε ότι αφορά την
αποδοτικότητα και τις οικονοµικές επιδόσεις είναι σηµαντικές, καθώς
παρατηρήθηκε ότι το επίπεδο απόδοσης ενός εργαζόµενου που υφίσταται
mobbing, µπορεί να σηµειώσει πτώση κατά 80% όσον αφορά τις ικανότητές
του, τις αντιστάσεις του στο εργασιακό άγxος και την προσοχή του, µε
αποτέλεσµα την εκδήλωση ψυχικής ή σωµατικής ασθένειας που θα τον
οδηγήσει σε απουσιασµό.
Το mobbing οδηγεί σε ασθένειες που σχετίζονται µε το εργασιακό άγxος
και συνιστούν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία, καθώς υφίσταται σαφής σχέση
µεταξύ αφ' ενός της ηθικής παρενόχλησης και αφ' ετέρου του άγxους και της
εργασίας µε υψηλό βαθµό έντασης, αυξηµένο ανταγωνισµό και µειωµένη
αίσθηση εργασιακής ασφάλειας. Εθνικές νοµοθεσίες (Ιταλία, Σουηδία, Γερµανία), αναγνωρίζουν πλέον το
σύνδροµο mobbing ως επαγγελµατική ασθένεια και ως βασική αιτία για την
εκδήλωση σοβαρών εργατικών ατυχηµάτων.
Σηµαντικό είναι να διευρυνθεί και να καταστεί σαφής η ευθύνη των
εργοδοτών όσον αφορά την καταβολή συστηµατικών προσπαθειών για την
υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας µε σκοπό την επίτευξη ενός
ικανοποιητικού εργασιακού περιβάλλοντος. Η προληπτική δράση στον τοµέα
του εργασιακού περιβάλλοντος πρέπει να αποβλέπει µεταξύ άλλων και στην
καταπολέµηση της παρενόχλησης στους χώρους εργασίας, λαµβάνοντας υπ'
όψη τόσο την ηθική όσο και τη νοµική διάσταση του θέµατος.
Διαπιστώσεις (Mobbing):
α. Ο ένας στους 10 Έλληνες παραδέχεται συνθήκες εκφοβισµού στη
δουλειά του.
β. Το 5% των Ελλήνων αναφέρουν περιστατικά σωµατικής βίας στη
δουλειά τους.
γ. Το 8% των Ευρωπαίων έχουν υποστεί mobbing.
δ. Το 80% µειώνει την αποδοτικότητά του εξαιτίας του mobbing.
ε. Το 50% των θυµάτων του συνδρόµου αναφέρει ότι υποφέρει από
έντονο άγχος. Για το λόγο αυτό διατυπώθηκαν εισηγήσεις για τους
εργαζόμενους ώστε:
(1) Να µην περιορίζεται η δυνατότητα να εκφράζουν τη γνώµη τους.
(2) Να µπορούν να επικοινωνούν µε τους προϊσταµένους και
συναδέλφους τους.
(3) Να µην πλήττεται η κοινωνική αναγνώριση Κ.λπ.
στ. Δεδοµένα που συσσωρεύονται από έρευνες της τελευταίας
εικοσαετίας, δείχνουν ότι το stress σχετίζεται µε τα αυξηµένα ποσοστά
αναρρωτικών αδειών, την πρόθεση των εργαζοµένων να αφήσουν τη δουλειά
τους και τη βραδύτητα στην εκτέλεση της εργασίας.
ζ. Στη Μεγάλη Βρετανία, το stress που σχετίζεται µε την εργασία
ευθύνεται για περίπου έκατοµµύρια µέρες αναρρωτικής άδειας και για το 60%
των συνολικών αδειών.
η. Το κόστος των παθήσεων που οφείλεται στο εργασιακό stress στις
ΗΠΑ κοστίζει στη βιομηχανία περισσότερα από 150 δισ. δολάρια ετησίως.
θ. Ο Διεθνής Οργανισµός Εργασίας αναφέρει ότι σε παγκόσµιο
επίπεδο, οι εταιρείες πληρώνουν για τον ίδιο λόγο 200 δις δολάρια. Τα 3/4
των ανθρώπων που επιζητούν (ιατρική βοήθεια έχουν συµπτώµατα που
σχετίζονται µε την έλλειψη ικανοποίησης c εργασία και αδυναµία να
χαλαρώσουν. ι. Το stress ενεργοποιεί µια εγκεφαλική αντίδραση η οποία
προετοιµάζει τον οργανισµό για άμυνα. Το νευρικό σύστηµα πυροδοτεί την
έκκριση ορµονών που οξύνουν τις αισθήσεις ,αυξάνουν την καρδιαγγειακή
λειτουργία και τείνουν τους µύες.
ια. Μικρά και µεµονωµένα επεισόδια stress δεν αποτελούν ιδιαίτερο
κίνδυνο. Ωστόσο, όταν οι καταστάσεις που προκαλούν το stress
διαιωνίζονται, τότε το ανθρώπινο σώµα διατηρεί μια κατάσταση συναγερµού
που µακροπρόθεσµα φθείρει τον οργανισµό. Τελικά, η επερχόµενη κόπωση
και το διαρκές stress µειώνουν την ικανότητα του οργανισµού να αμυνθεί. Το
αποτέλεσµα είναι διάφορες ψυχολογικές και σωµατικές ασθένειες και σε
ακραίες περιπτώσεις τραυµατισµοί.
ιβ. Είναι καλά τεκµηριωµένο ότι οι ψυχολογικά απαιτητικές δουλειές
που αφήνουν µικρά περιθώρια πρωτοβουλίας µπορούν να αυξήσουν τον
κίνδυνο εµφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων. Το εργασιακό stress αυξάνει
τις πιθανότητες εµφάνισης ακραίων µορφών µυοσκελετικών επιπλοκών.
Προβλήµατα όπως διαταραχές του ύπνου, του στοµάχου, πονοκέφαλοι και
ηµικρανίες συναντώνται πολύ συχνά σε σχετικές έρευνες.
ιγ. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι κάποιες φορές τα πράγµατα είναι
αναπόφευκτα δύσκολα και ότι απλώς πρέπει να σφίξουν τα δόντια ή πολύ
χειρότερα να συνηθίσουν. Έτσι καταλήγουν να αποδέχονται το stress σαν
µέρος της δουλειάς τους και χωρίς να το καταλάβουν υποβάλλουν τον εαυτό
τους σε µια καθηµερινή φθορά.
Το σύνδροµο «Burn-Out»
Στα µέσα της δεκαετίας του '70 χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά στις
ΗΠΑ ο όρος Burn-out, για να περιγράψει µια επαγγελµατική παθολογία που
εκδηλώνεται µε µεγάλη συχνότητα σε όσους ασκούν κοινωνικό λειτούργηµα
(ιατρούς, νοσοκόµους, κοινωνικούς λειτουργούς, δασκάλους κλπ).
Η επαγγελµατική αυτή παθολογία χαρακτηρίζεται από γρήγορη
κατανάλωση των ενεργειακών ψυχοσωµατικών αποθεµάτων και µείωση των
επαγγελµατικών επιδόσεων. Οφείλεται κυρίως στις αρνητικές συνέπειες του
χρόνιου εργασιακού Stress στην υγεία, και σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.
Ο όρος προέρχεται από την αθλητική αργκό της δεκαετίας του '30 στις
ΗΠΑ. Περιέγραφε εκείνους τους αθλητές που µετά από µεγάλες επιδόσεις
δεν µπορούσαν πλέον, «καµένοι» στην κυριολεξία, να προσφέρουν τα
αναµενόµενα σε αγωνιστικό επίπεδο. Αναλογικά, όσοι ασκούν κοινωνικό
λειτούργηµα και εκδηλώνουν το σύνδροµο Burn-out ή σύνδροµο της
ολοκληρωτικής εξάντλησης, αδυνατούν να εξασκήσουν τα επαγγελµατικά
τους καθήκοντα και να συνδράµουν εκείνους που έχουν ανάγκη τις
υπηρεσίες τους.
Το σύνδροµο Burn-out, σύµφωνα µε τους ειδικούς, αποτελεί µια από τις
συνέπειες του εργασιακού Stress. Θεωρείται όµως µια κατάσταση πολύ πιοσύνθετη, γιατί δε χαρακτηρίζεται µόνο από τους αντικειµενικούς και
υποκειµενικούς παράγοντες που συνθέτουν το Stress, αλλά εξαρτάται και
από ποικίλες κοινωνικές και µορφωτικές µεταβλητές, οι οποίες δρώντας ως
καταλύτες, συντελούν στο πέρασµα από το stress στο Burn-Out.
Τρία είναι τα χαρακτηριστικά συµπτώµατα: η εξάντληση, ο κυνισµός και η
αναποτελεσµατικότητα. Η εξάντληση προέρχεται από την επίδραση του
εργασιακού stress στην ψυχική και σωµατική υγεία. Ο κυνισµός αποτελεί
έκφραση της αρνητικής στάσης του πάσχοντος προς τους άλλους αλλά και
προς την εργασία του, ενώ η αναποτελεσµατικότητα είναι το προϊόν µιας
αρνητικής αυτοεκτίµησης. Η φυγή από το εργασιακό γίγνεσθαι, η µειωµένη
ικανότητα αυτοελέvxου, η εµµονή στην χρήση ουσιών, καθώς και η εκδήλωση
διαφόρων ψυχοσωµατικών ασθενειών (αλλεργικό άσθµα, αλλεργικές
δερµατίτιδες κλπ), συνοδεύουν επί το πλείστον το τρίπτυχο των βασικών
συµπτωµάτων.
Ο σχεδιασµός για την πρόληψη και την προστασία των εργαζόµενων από
τους βλαπτικούς παράγοντες που οδηγούν σε καταστάσεις Burn-out, πρέπει
να στοχεύει σε µία δυναµική ισορροπία µεταξύ του ανθρώπου και της
κοινωνίας µέσα στην οποία εντάσσεται το εργασιακό περιβάλλον, µε βασική
συντεταγµένη την προσαρµογή της εργασίας στις ανθρώπινες ικανότητες και
δυνατότητες.

Διασκευή
Σμχος (Ι) Αιμίλιος Σιώρος
ΓΕΑ/ΔΑΠΕ

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ