Αυτισμός: Το σύνδρομο Asperger και τα χαρακτηριστικά του

15 Ιανουαρίου 2015

Σύνδρομο Asperger

 

Γράφει η Άνθια Ναυρίδη

ΚλινικήΨυχολόγος

Msc University College London &

Anna Freud Centre

Άνθια Ναυρίδη

Το σύνδρομο Asperger εντάσσεται στην κατηγορία των Διάχυτων Αναπτυξιακών Διαταραχών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από ελλείμματα σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης. Οι πιο σοβαρές δυσκολίες όμως εμφανίζονται στους τομείς της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και των δεξιοτήτων επικοινωνίας (Κάκουρος & Μανιαδάκη 2002).

 

Ιστορική Αναδρομή

Η πρώτη περιγραφή παιδιών με Asperger δημοσιεύτηκε το 1944 από έναν παιδίατρο της Βιέννης τον HansAsperger. Περιέγραψε ένα προφίλ ικανοτήτων και συμπεριφορών που συναντώνται πιο συχνά στα αγόρια παρά στα κορίτσια. Το προφίλ αυτό περιλάμβανε έλλειψη ενσυναίσθησης, μικρή ικανότητα να δημιουργεί φιλίες, μονόπλευρες συζητήσεις, εμμονή και έντονη ενασχόληση με συγκεκριμένα ενδιαφέροντα καθώς και κινητική αδεξιότητα. Χρησιμοποίησε τον όρο «αυτιστική ψυχοπάθεια» για να περιγράψει αυτό που αντιλαμβανόταν ως μια διαταραχή της προσωπικότητας. Είναι πολύ ενδιαφέρον το ότι χρησιμοποίησε τον όρο αυτιστικό όπως έκανε και ένας άλλος συνάδελφος του, αυτή τη φορά στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ο LeoKanner, ο οποίος σε ένα άρθρο του την ίδια περίπου εποχή περιέγραψε παιδία με αυτισμό. Κοινά χαρακτηριστικά των παιδιών αυτώνοιφτωχές κοινωνικές συναναστροφές, αποτυχία στην επικοινωνία και εμμονή σε συγκεκριμένα ενδιαφέροντα και χρησιμοποίησαν και τον ίδιο όρο. Ο Kanner όμως μίλησε για παιδιά με πιο σοβαρό βαθμό αυτισμού εν αντιθέσει με τον Asperger ο οποίος περιέγραψε παιδιά με καλύτερεςικανότητες.

 

Η LornaWings ήταν η πρώτη που χρησιμοποίησε τον όρο σύνδρομο Asperger σε ένα άρθρο της το 1981 όπου περιέγραφε μια ομάδα παιδιών και ενηλίκων που είχαν χαρακτηριστικά που ταίριαζαν πολύ με το προφίλ των ικανοτήτων και των συμπεριφορών που είχε περιγράψει παλαιότερα ο HansAsperger.

 

Κλινική Εικόνα παιδιών με Σύνδρομο Asperger

Γενικά χαρακτηριστικά

Η διαταραχή Asperger χαρακτηρίζεται από σημαντικές δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, από παράξενα ενδιαφέροντα και ασυνήθιστες μορφές συμπεριφοράς, παρόμοιες με αυτές που χαρακτηρίζουν τον αυτισμό (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2002). Εκεί που διαφέρουν όμως είναι στο ότι τα παιδιά με σύνδρομο Asperger έχουν συνήθως φυσιολογική νοημοσύνη, κανονική γλωσσική ανάπτυξη και αρκετές δεξιότητες επικοινωνίας και προσαρμογής στο περιβάλλον (Volkmaretal., 1996). Τα παιδιά αυτά έχουν την τάση να συναρπάζονται με κάποια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, τα οποία μονοπωλούν το χρόνο τους όπως και τις συζητήσεις τους. Οι συμπεριφορές τους μπορεί να χαρακτηρίζονται από την επιμονή εκτέλεσης συγκεκριμένων ρουτίνων/ «ιεροτελεστιιών». Παράλληλα συχνά εμφανίζουν κινητική αδεξιότητα καθώς και καθυστέρηση στην κινητική τους ανάπτυξη (Wing, 1981). Επίσης κατά την πρώτη νηπιακή ηλικία, ενδέχεται να παρουσιάζουν περιορισμένη ικανότητα να παίξουν με μια μπάλα καθώς και έναν ιδιαίτερο τρόπο περπατήματος και τρεξίματος. Αργότερα στο σχολείο μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολία στο γράψιμο (π.χ. δυσγραφία) καθώς και έλλειψη έφεσης στα διάφορα αθλήματα. Έρευνες υποστηρίζουν ότι το 50%-90% των παιδιών με σύνδρομο Asperger παρουσιάζουν δυσκολίες στο συντονισμό των κινήσεων ( Ehlers &Gilberg , 1993).

 

Κοινωνικά χαρακτηριστικά

Ένα παιδί με σύνδρομο Asperger μοιάζει να μην αντιλαμβάνεται τους άγραφους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς και μπορεί να πει ή να κάνει πράγματα που ενδέχεται να ενοχλήσουν ή και να προσβάλλουν τους άλλους (π.χ. κάποιο σχόλιο που ναι μεν να είναι αλήθεια αλλά που είναι αδιάκριτο και ντροπιαστικό αν ειπωθεί). Όσον αφορά τις φιλίες του, όσο πιο μικρό είναι, τόσο πιο πολύ προτιμάει να είναι είτε μόνο του είτε με πρόσωπα από το πολύ στενό οικογενειακό του περιβάλλον. Έτσι συνήθως αποφεύγει την κοινωνική ή σωματική επαφή με άλλους ανθρώπους και προτιμάει πιο μοναχικές ασχολίες. Σε ένα βαθμό αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο αυτών που κάνει (π.χ. του παιχνιδιού) και η συμμετοχή των άλλων τον αποσυντονίζει. Με την πάροδο του χρόνου και φυσικά με ανάλογη υποστήριξη μπορεί να υπάρξει βελτίωση σε αυτούς τους τομείς και άρα να αποκτήσει μεγαλύτερη ικανότητα στο να συναναστρέφεται τους άλλους και στο να αναπτύσσει φιλίες.

 

Γλώσσα

Αναφορικά με την γλώσσα, έρευνες υποστηρίζουν ότι το 50% των παιδιών με σύνδρομο Asperger εμφανίζουν μια καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου, συνήθως όμως καταφέρνουν να μιλήσουν άπταιστα μέχρι την ηλικία των 5 ετών (Eisenmaleretal. 1996). Παρ’όλα αυτά ο λόγος τους διαφέρει και μοιάζει περίεργος, ιδιαίτερα επειδή δεν καταφέρνουν με φυσικότητα να αναπτύξουν μια συζήτηση. Όσον αφορά τη φωνολογία (άρθρωση) καθώς και τη συντακτική δομή, ο λόγος τους δεν διαφέρει από τα υπόλοιπα παιδιά. Διαφορές υπάρχουν τόσο στο κομμάτι της πραγματολογίας (της χρήσης της γλώσσας μέσα σε κοινωνικά πλαίσια), όσο και στο κομμάτι της σημασιολογίας καθώς αδυνατούν να κατανοήσουν ότι μπορεί να υπάρχουν περισσότερα από ένα νοήματα για μια λέξη / έκφραση. Επιπλέον ο λόγος τους μπορεί να παρουσιάζει προσωδίες (ιδιαίτερο ρυθμό και ασυνήθιστο τονισμό ή χρωματισμό των λέξεων), (Atwood 1998).

 

Διάγνωση

Με βάση την ταξινόμηση της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Ένωσης ( DSM-IV) τα διαγνωστικά κριτήρια για τη διαταραχή του Asperger παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα:

 

 

Διαγνωστικά κριτήρια για τη Διαταραχή Asperger

Κατά το DSM-IV

 

Α. Ποιοτική έκπτωση στην κοινωνική συναλλαγή, όπως εκδηλώνεται με δυο τουλάχιστον από τα παρακάτω:

(1) έντονη έκπτωση πολλών μη λεκτικών αντιδράσεων, όπως η βλεμματική επαφή, οι συναισθηματικές εκφράσεις του προσώπου, των στάσεων του σώματος και οι χειρονομίες που εμπλέκονται στην κοινωνική συναλλαγή.

(2) αδυναμία ανάπτυξης σχέσεων με συνομηλίκους, όπως συνηθίζονται στην ηλικία του

(3) έλλειψη αυθόρμητης επιδίωξης να μοιραστεί με άλλα άτομα απολαύσεις, ενδιαφέροντα και επιδόσεις (π.χ. να επιδεικνύει, να φέρνει ή να δακτυλοδείχνει αντικείμενα και θέματα ενδιαφέροντος)

(4) έλλειψη κοινωνικής ή συναισθηματικής αμοιβαιότητας

 

Β. Περιορισμένοι, επαναληπτικοί και στερεότυποι τρόποι συμπεριφοράς, μείωση ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων, όπως εκδηλώνονται με ένα τουλάχιστον από τα παρακάτω:

(1) περιοριστική ενασχόληση με ένα ή μικρού αριθμού στερεότυπα πρότυπα και περιορισμένα πρότυπα ενδιαφέροντος, που δεν είναι φυσιολογικά είτε σε ένταση είτε σε εστίαση

(2) εμφανώς άκαμπτη εμμονή σε ιδιοτυπίες, μη λειτουργικές συνήθειεςή τελετουργίες

(3) στερεότυποι και επαναληπτικοί κινητικοί μαννερισμοί (π.χ. χτύπημα των χεριών ή των δακτύλων, ή σύμπλοκες κινήσεις ολόκληρου του σώματος)

(4) επίμονη ενασχόληση με τμήματα αντικειμένων

 

Γ. Η διαταραχή προκαλεί κλινικά σημαντική έκπτωση στον κοινωνικό, επαγγελματικό ή και σε άλλους σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας

Δ. Δεν υπάρχει εν γένει κλινικά σημαντική καθυστέρηση στη γλώσσα (π.χ. χρήση μεμονωμένων λέξεων στην ηλικία των 2 ετών, χρήση επικοινωνιακών προτάσεων στην ηλικία των 3 ετών).

Ε. Δεν υπάρχει κλινικά σημαντική καθυστέρηση στους τομείς γνωστικής ανάπτυξης, αυτό-εξυπηρέτησης, προσαρμοστικής συμπεριφοράς (εξαιρουμένης της κοινωνικής συναλλαγής), περιέργειας για εξερεύνηση ερεθισμάτων του περιβάλλοντος.

ΣΤ. Δεν πληρούνται τα κριτήρια για άλλη Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή ή για Σχιζοφρένεια

 

 

Για να διαγνωσθεί η διαταραχή Asperger , από την κατηγορία Α είναι υποχρεωτική η παρουσία δύο σημείων, από την κατηγορία Β ενός σημείου, ενώ κάθε μια από της κατηγορίες Γ,Δ,Ε και ΣΤ θεωρούνται απαραίτητες.

 

Η διαταραχή του Asperger όπως και ο αυτισμός, είναι μια διαταραχή οργανικής αιτιολογίας και μάλιστα πολυπαραγοντικής παρ’όλο που η ακριβής αιτιολογία δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί. Χρειάζεται επίσης να αναφερθεί ότι η εμφάνιση της διαταραχής αυτής είναι πιο συχνή στα αγόρια παρά στα κορίτσια (Κάκουρος & Μανιαδάκη , 2002). Επιδημιολογικές έρευνες μιλάνε για μια αναλογία 4:1, που είναι η ίδια συχνότητα που υπάρχει και στον αυτισμό (ΑΝΑΦΟΡΑ)

 

Παιδιά με Asperger στο σχολείο

Πριν από κάποια χρόνια, σπάνια άκουγε κανείς τον όρο αυτό, σήμερα όμως σχεδόν σε κάθε σχολείο υπάρχει κάποιο παιδί με σύνδρομο Asperger. Η ανάπτυξη του παιδιού κατά την προσχολική ηλικία συχνά δεν δείχνει ανησυχητικά ασυνήθιστη και δεν προκαλεί προβληματισμό ότι το παιδί έχει κάποια χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στον αυτισμό. Παρόλα αυτά, ένας παιδαγωγός έχοντας εμπειρία πάνω στη φυσιολογική συμπεριφορά των παιδιών προσχολικής ηλικίας συνήθως προβληματίζεται / ανησυχεί α) που το παιδί αποφεύγει το ομαδικό παιχνίδι, β) που δεν αντιλαμβάνεται τους κανόνες κοινωνικής συμπεριφορά μέσα στο χώρο του σχολείου, γ) που οι συζητήσεις που αναπτύσσει καθώς και η φαντασία στο παιχνίδι του έχουν ασυνήθιστη ποιότητα, δ) που δείχνει πολύ έντονη ενασχόληση με κάποιο συγκεκριμένο θέμα και ε) που παρουσιάζει αδεξιότητα στη λεπτή και αδρή κινητικότητα (π.χ. στη ζωγραφική, το γράψιμο, το παιχνίδι με την μπάλα). Επιπλέον μπορεί να γίνεί ενοχλητικό ή ακόμα και επιθετικό όταν βρεθεί, χωρίς να μπορεί να το αποφύγει, στριμωγμένο δίπλα στα άλλα παιδιά ή όταν χρειάζεται να περιμένει. Όμως συχνά δεν εκλαμβάνονται από τους δασκάλους ως προτεραιότητα για να παραπεμφθούν σε διαγνωστικό έλεγχο. Οι συμπεριφορές αυτές δημιουργούν την εικόνα ενός “παράξενου“ παιδιού που προχωράει στο σχολείο προβληματίζοντας απλά τους δασκάλους του. Γονείς και παιδαγωγοί συμφωνούν ότι είναι ένα παιδί που μοιάζει φυσιολογικό και έχει φυσιολογική νοητική ικανότητα, που για κάποιο ιδιαίτερο λόγο δείχνει να μην καταλαβαίνει και να μην μπορεί να σχετιστεί με τους άλλους ανθρώπους, στο βαθμό που θα περίμενε κανείς βάση της ηλικίας του (Atwood 1998).

 

Καθώς τα παιδιά προχωρούν στην εκπαιδευτική διαδικασία συχνά εκφράζουν ένα πολύ διαφοροποιημένο προφίλ ικανοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, το παιδί μπορεί να έχει αξιοσημείωτη μακρόχρονη μνήμη, εξαιρετική ικανότητα συγκέντρωσης όταν ασχολείται με κάτι που το ενδιαφέρει ιδιαίτερα και μια αυθεντική στρατηγική μέθοδο στην επίλυση προβλημάτων (Atwood 1998). Επίσης μπορεί να υπάρχει έλλειψη κινήτρου και προσοχής για δραστηριότητες που αφορούν όλους τους μαθητές της τάξης, μπορεί να εμφανίζει ειδικές μαθησιακές δυσκολίες καθώς και κινητική αδεξιότητα. Επιπλέον συχνά εμφανίζει κοινωνική απόσυρση τόσο μέσα στην τάξη όσο και στον προαύλιο χώρο του σχολείου και συχνά πέφτει θύμα πειράγματος από τα άλλα παιδιά.

 

Επίλογος

Παρά το γεγονός ότι μιλάμε για μια σοβαρή διαταραχή, αν διαγνωσθεί εγκαίρως και αντιμετωπιστεί κατάλληλα, τα άτομα αυτά μπορούν να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο. Στην ενήλικη ζωή τους, συνήθως μπορούν να δημιουργήσουν οικογένεια και να έχουν μια ικανοποιητική επαγγελματική ζωή δεν παύουν όμως να είναι αρκετά απομονωμένα κοινωνικά και να παρουσιάζουν ιδιόρρυθμες συνήθειες και συμπεριφορές. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι κάποια από τα σημαντικά επιτεύγματα στους χώρους των επιστημών και των τεχνών προέρχονται από άτομα με σύνδρομο Asperger.

 

Βιβλιογραφία

Atwood, T. (1998). AspergersSyndrome. A Guide for Parents and Professionals. London and New York: Jessica Kingsley Publishers.

Ehlers, S. & Gilberg, C. (1993). The Epidemiology of Asperger’s Syndrome – A Total Population Study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 34, p. 1327-1350.

Eisenmajer, R., Prior, M., Leekman, S., Wing, L., Gould, J., Welham, M. & Ong, B. (1996). Comparison of Clinical Symptoms in Autism and Asperger’s Syndrome. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 35, p.1523-1531.

 Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2002). Ψυχοπαθολογία Παιδιών και Εφήβων: Αναπτυξιακή Προσέγγιση. Τυπωθήτω, Γιώργος Δαρδάνος.

Volkmar, F.R., Klin, A., Schultz, R., Bronen, R., Marans, W.D., Sparrow, S. & Cohen, D.J. (1996). Grands Rounds: Asperger’s Syndrome. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 35, p.118-123.

Wing, L. (1981). Asperger’s Syndrome: A Clinical Account. Psychological Medicine, 11, p. 115-129.

 

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ! :
ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ